Układ pokarmowy odgrywa fundamentalną rolę w utrzymaniu zdrowia całego organizmu. To właśnie w nim dochodzi do rozkładu pożywienia i przekształcenia go w składniki odżywcze niezbędne do produkcji energii, budowy tkanek i regulacji procesów metabolicznych. Kluczowym elementem tego procesu są enzymy trawienne – wyspecjalizowane białka, bez których trawienie nie byłoby możliwe.

Choć często skupiamy się na jakości diety, rzadziej myślimy o tym, czy organizm jest w stanie skutecznie „poradzić sobie” z jej trawieniem. A to właśnie enzymy decydują o tym, czy to, co jemy, faktycznie może zostać przez nas wykorzystane.

Czym są enzymy trawienne?

Enzymy to biologiczne katalizatory, które przyspieszają reakcje chemiczne zachodzące w organizmie, nie ulegając przy tym zużyciu. W ludzkim ciele odpowiadają za tysiące procesów, od oddychania komórkowego po syntezę DNA.

Enzymy trawienne stanowią szczególną grupę enzymów, których zadaniem jest rozkład składników pokarmowych na mniejsze cząsteczki możliwe do wchłonięcia przez nabłonek jelitowy. Działają one w różnych odcinkach przewodu pokarmowego – od jamy ustnej, przez żołądek, trzustkę, aż po jelito cienkie – i wykazują wysoką specyficzność wobec określonych substratów, takich jak białka, tłuszcze czy węglowodany. To właśnie enzymy trawienne stanowią biochemiczne „narzędzie”, dzięki któremu proces trawienia może przebiegać skutecznie i efektywnie.

Jak przebiega proces trawienia?

Trawienie polega na rozkładzie spożywanego pokarmu na tak małe cząsteczki, aby mogły one przekroczyć barierę komórkową układu pokarmowego i zostać rozprowadzone po organizmie za pomocą krwiobiegu. Obejmuje on zarówno mechaniczne rozdrabnianie pożywienia, jak i reakcje chemiczne zachodzące z udziałem enzymów.

Trawienie rozpoczyna się w jamie ustnej i kończy w jelicie cienkim, gdzie zachodzi około 90% wchłaniania składników odżywczych. Pozostała część wchłaniania odbywa się w żołądku oraz jelicie grubym, często z udziałem mikrobioty jelitowej. Niewielka część procesu wchłaniania ma miejsce również w jamie ustnej.

Na każdym etapie tego procesu kluczową rolę odgrywają wyspecjalizowane grupy enzymów trawiennych, z których każda odpowiada za rozkład określonego rodzaju składników pokarmowych.

Najważniejsze enzymy trawienne i ich rola

Amylazy – enzymy trawiące węglowodany

Amylazy odpowiadają za rozkład skrobi i cukrów złożonych na prostsze cukry, takie jak maltoza i glukoza. Amylazy odgrywają kluczową rolę w procesie trawienia węglowodanów, umożliwiając ich lepsze wchłanianie w jelitach. Proces ten rozpoczyna się w jamie ustnej dzięki amylazie ślinowej (ptalinie), a następnie jest kontynuowany przez amylazę trzustkową w jelicie cienkim.

Proteazy – enzymy trawiące białka

Proteazy to klasa enzymów proteolitycznych, które katalizują hydrolizę wiązań peptydowych. Ich głównym zadaniem jest rozkładanie długich łańcuchów peptydowych na krótsze fragmenty, a następnie na pojedyncze aminokwasy. Dzięki temu proteazy umożliwiają skuteczne trawienie białek spożywczych i dostęp do składników odżywczych, które są niezbędne do budowy i naprawy tkanek w organizmie. Do najważniejszych proteaz należą m.in. pepsyna, trypsyna, chymotrypsyna, a także enzymy roślinne, takie jak papaina, bromelaina czy aktynidyna.

Lipazy – enzymy trawiące tłuszcze

Lipazy to enzymy, które odgrywają kluczową rolę w trawieniu tłuszczów. Ich zadaniem jest rozkład triglicerydów do wolnych kwasów tłuszczowych i glicerolu. Dopiero po takim rozkładzie składniki odżywcze mogą zostać wchłonięte w jelitach i wykorzystane przez organizm do produkcji energii oraz innych procesów metabolicznych.

Enzymy wyspecjalizowane

Oprócz podstawowych grup enzymów trawiennych, istnieją również enzymy o bardziej wyspecjalizowanym działaniu, takie jak laktaza, umożliwiająca trawienie laktozy, czy celulaza rozkładająca włókna celulozowe owoców i warzyw.

Zaburzenia trawienia a niedobory enzymów

Choć często nie zdajemy sobie z tego sprawy, każdy posiłek uruchamia precyzyjnie zaprogramowaną kaskadę reakcji enzymatycznych. Gdy produkcja lub aktywność enzymów trawiennych jest niewystarczająca, cząsteczki pokarmowe nie ulegają pełnemu rozkładowi, co utrudnia ich wchłanianie do krwiobiegu.

Zaburzenia wydzielania enzymów obserwuje się m.in. u osób starszych, u pacjentów z chorobami trzustki, po zabiegach chirurgicznych oraz w przebiegu niektórych schorzeń jelit.

Zaburzenia tego procesu mogą powodować szereg objawów żołądkowo-jelitowych, takich jak wzdęcia, gazy, biegunki, skurcze czy bóle brzucha, uczucie zgagi, nudności, wymioty. W dłuższej perspektywie nieprawidłowe trawienie może prowadzić do niedoborów pokarmowych, utraty masy ciała i ogólnego osłabienia organizmu.

Źródła enzymów trawiennych

Enzymy trawienne są wytwarzane naturalnie przez organizm, głównie przez trzustkę, gruczoły ślinowe i błonę śluzową jelita cienkiego. Ich aktywność może być wspierana przez dietę bogatą w świeże owoce i warzywa oraz produkty fermentowane.

W sytuacjach zwiększonego zapotrzebowania lub obniżonej endogennej produkcji enzymów stosuje się również preparaty enzymatyczne dostępne w postaci suplementów diety. Zawierają one precyzyjnie dobrane mieszaniny enzymów, zaprojektowane do kompleksowego wsparcia procesów trawiennych.

DigeZyme® – multiezymatyczny kompleks firmy Sabinsa

Jednym z najlepiej znanych i najczęściej stosowanych kompleksów enzymów trawiennych w suplementach diety jest DigeZyme®, opracowany przez firmę Sabinsa Corporation. Jest to opatentowana mieszanka pięciu enzymów trawiennych: α-amylazy, proteazy, lipazy, laktazy oraz celulazy.

Zaletą DigeZyme® jest jego szerokie spektrum działania, obejmujące trawienie wszystkich głównych makroskładników diety – węglowodanów, białek i tłuszczów – a także laktozy i niektórych frakcji błonnika. Standaryzacja surowca zapewnia powtarzalność składu i aktywności enzymatycznej w każdej partii produktu.

W formule wykorzystano enzymy pochodzenia mikrobiologicznego. Charakteryzują się one wysoką stabilnością w zmiennych warunkach pH przewodu pokarmowego, efektywnością przy niskich dawkach oraz szerszym profilem aktywności pH w porównaniu z enzymami pochodzenia zwierzęcego.

Suplementacja enzymów – kiedy może być pomocna?

Dostępne badania naukowe wskazują, że suplementacja enzymów trawiennych może przynieść korzyści osobom z potwierdzonymi niedoborami enzymatycznymi oraz pacjentom z przewlekłymi chorobami układu pokarmowego. Preparaty enzymatyczne mogą łagodzić objawy takie jak wzdęcia, uczucie ciężkości po posiłkach, dyskomfort i ból w nadbrzuszu czy nudności po spożyciu posiłku.

Sprawny proces trawienia i wchłaniania jelitowego wpływa nie tylko na komfort ze strony przewodu pokarmowego, ale również na poziom energii, odporność i ogólne samopoczucie.

Suplementacja enzymów byłaby idealnym podejściem w przypadku niedoboru enzymów, w połączeniu z dobrym stylem życia i zdrową dietą.

Współczesna wiedza coraz częściej pokazuje, że popularne powiedzenie „Jesteś tym, co jesz” warto uzupełnić o ważny aspekt trawienia. Nawet najlepiej zbilansowana dieta nie przyniesie korzyści, jeśli organizm nie potrafi skutecznie rozłożyć i wykorzystać zawartych w niej składników odżywczych. Od dziś warto patrzeć na dietę trochę inaczej – bo większe znaczenie od tego co jemy, ma to, co organizm jest w stanie z tego posiłku rzeczywiście przyswoić.

Bibliografia

1. Emin F., The Role of Digestive Enzymes in Efficient Nutrient Utilization. Journal of Clinical Images and Case Reports. 2024; 8: 6
2. Goodman B.E., Insights into digestion and absorption of major nutrients in humans. Advances in Physiology Education. 2010; 34(2): 44-53
3. Robinson P.K., Enzymes: principles and biotechnological applications. Essays in Biochemistry. 2015; 59: 1-41
4. McQuilken S. A., Digestion and absorption. Anaesthesia & Intensive Care Medicine. 2021; 22(5): 336-338
5. Bazoukis P., Importance of Digestive Enzymes for Optimal Digestive Health. Research&Reviews: Journal of Biology. 2023; 11: 004
6. Dweh T. J., Choudhury N., Understanding the Molecular Mechanisms of Proteases in Bioprocessing: A Review on the Future of the Food Industry. Research&Reviews: Journal of Microbiology and Biotechnology. 2023; 12(4): 11-19
7. Purohit A., Andhare P., Marchawala F., et al., A Review on Protease. International Journal of Biology, Pharmacy and Allied Sciences. 2021; 10(4): 269-277
8. Rao M. B., Tanksale A. M., Ghatge M. S., et al., Molecular and Biotechnological Aspects of Microbial Proteases. Microbiology and Molecular Biology Reviews. 1998; 62(3); 597-635
9. Joshi N., Andhare P., Marchawala F., et al., A Study on Amylase: Review. International Journal of Biology, Pharmacy and Allied Sciences. 2021; 10(4): 333-340
10. Akinfemiwa O., Zubair M., Muniraj T., Amylase. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; (aktualizacja 12.11.2023) Dostęp on-line w StatPearls: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557738/ [dostęp: 27.01.2026]
11. Szilagyi A., Ishayek N., Lactose Intolerance, Dairy Avoidance, and Treatment Options. Nutrients. 2018; 10(12): 1994
12. Radwan P., Radwan K., Zaburzenia wchłaniania jelitowego – zasady diagnostyki i leczenia. Medycyna po dyplomie. 2022; 2: 98-108
13. Majeed M., Majeed S., Nagabhushanam Ket al., Evaluation of the Safety and Efficacy of a Multienzyme Complex in Patients with Functional Dyspepsia: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study. Journal od Medicinal Food. 2018; 21(11): 1120-1128
14. Sabinsa Corporation. Digezyme®. Digestive Enzymes. Dostęp on-line: https://digezyme.com/digezyme/digestive-enzymes [dostęp: 28.01.2026]
15. Karwowska K. K., Kaczmarczyk D., Rola i znaczenie produktów fermentowanych w diecie. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu. 2023; 29(2): 79-88

Celem wpisów na blogu jest przedstawienie informacji, poglądów, opinii opartych na wynikach prac badawczych i literaturze ogólnodostępnej. Substancji opisywanych na blogu nie należy traktować jako lekarstw lub produktów farmaceutycznych stosowanych w procesie leczenia chorób. Głównym celem wpisów jest propagowanie zdrowego trybu życia i zbilansowanej diety.

Wszelkie informacje zawarte na blogu objęte są prawami autorskimi majątkowymi. Prawa autorskie przysługują Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Płocku przy ulicy Kostrogaj 9D. Wszelkie kopiowanie całości bądź części informacji zawartych na blogu bez uprzedniej pisemnej zgody Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest zabronione.