Kozieradka to przykład rośliny, która z powodzeniem przetrwała próbę czasu. Znana od tysięcy lat w kuchni i zielarstwie, dziś wraca w nowej roli – jako przedmiot badań naukowych i składnik nowoczesnych suplementów diety. Co sprawia, że ta aromatyczna roślina wciąż budzi tak duże zainteresowanie?

Kozieradka pospolita (łac. Trigonella foenum-graecum, ang. fenugreek) to aromatyczna roślina, która od wieków zajmuje szczególne miejsce w kuchni, zielarstwie i medycynie naturalnej. Choć wielu osobom kojarzy się głównie z intensywnym zapachem przyprawy lub dodatkiem do potraw Bliskiego Wschodu, jej właściwości prozdrowotne sprawiają, że zdecydowanie zasługuje na coś więcej niż rolę kulinarnego statysty. Co ciekawe, kozieradka była znana i ceniona na długo przed powstaniem pierwszych badań klinicznych – dziś nauka coraz częściej potwierdza to, co wiedzieli już starożytni zielarze.

Kozieradka w tradycji zielarskiej – historia pachnąca zdrowiem

Historia stosowania kozieradki sięga tysięcy lat. Była ona wykorzystywana w starożytnym Egipcie, Grecji, Rzymie, Indiach oraz w tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej i chińskiej. Nasiona kozieradki stosowano do produkcji kadzideł, jako środek wzmacniający, wspierający trawienie, wspierający apetyt i ogólną kondycję organizmu, pobudzający laktację, a nawet leczący obrzęki nóg.

Co kryje w sobie kozieradka?

Najcenniejszą częścią rośliny są jej nasiona. Mają one kształt od prostokątnego do owalnego lub romboidalnego, o brązowym, złocistobrązowym lub złocistożółtym kolorze. Posiadają charakterystyczny ostry zapach i smak, który jest jednocześnie lekko gorzki i słodki. To właśnie one zawierają bogaty zestaw związków bioaktywnych, w tym:

• saponiny steroidowe (m.in. diosgenina),
• galaktomannany (błonnik rozpuszczalny),
• alkaloidy pirydynowe (m.in. trigonelina),
• flawonoidy (m.in. hesperydyna),
• olejki eteryczne,
• aminokwasy białkowe i nieproteogenne (m.in. 4-hydroksyizoleucyna),
• witaminy i składniki mineralne.

Taka kompozycja sprawia, że kozieradka może działać wielokierunkowo: hipoglikemicznie, przeciwhiperlipidemicznie, antyoksydacyjnie, przeciwzapalnie, przeciwmiażdżycowo, przeciwnadciśnieniowo, przeciwnowotworowo, immunomodulacyjnie i przeciwbólowo. Dodatkowo może wspierać różne układy organizmu: sercowo-naczyniowy, pokarmowy, wątrobowy, hormonalny i ośrodkowy układ nerwowy. To właśnie ta „wszechstronność” jest jednym z powodów jej popularności w suplementach diety.

Właściwości prozdrowotne kozieradki – co mówi tradycja i nauka?

Od lat kozieradka kojarzona jest przede wszystkim ze wsparciem trawienia. Nasiona kozieradki i przygotowane z nich kleiki śluzowe mogą działać osłaniająco i ochronnie na błonę śluzową przewodu pokarmowego, szczególnie w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy, przy nadkwasocie, a także w rekonwalescencji po antybiotykoterapii.

Zawarty w nasionach błonnik – galaktomannan – reguluje florę jelitową, wpływa na prawidłową pracę jelit oraz wspiera komfort przewodu pokarmowego podczas nieżytu układu trawiennego.

Dodatkowo galaktomannan wykazuje właściwości żelujące, czyli ma zdolność wiązania wody i zwiększania swojej objętości w żołądku, przez co może wywoływać uczucie sytości i zmniejszać apetyt.

Wpływ kozieradki na metabolizm glukozy i cukrzycę typu 2

Jednym z najlepiej przebadanych aspektów działania kozieradki jest jej wpływ na metabolizm glukozy i kontrolę cukru we krwi. Wyniki wielu badań klinicznych wskazują, że regularne spożywanie kozieradki może sprzyjać obniżeniu poziomu glukozy na czczo, glukozy po posiłku oraz hemoglobiny glikowanej (HbA1c). Na szczególną uwagę zwraca się na rolę 4-hydroksyizoleucyny, która może wspierać fizjologiczną odpowiedź insulinową.

I tu tradycyjna wiedza znajduje potwierdzenie w badaniach – coraz więcej publikacji wskazuje na potencjalnie ochronny i terapeutyczny wpływ kozieradki na parametry glikemiczne, co czyni ją interesującym składnikiem diety osób dbających o gospodarkę cukrową.

Kozieradka a profil lipidowy

Nie sposób pominąć także wpływu kozieradki na gospodarkę lipidową. Badania sugerują, że regularne stosowanie preparatów z nasion kozieradki może wspierać utrzymanie prawidłowego poziomu cholesterolu, co ma znaczenie w profilaktyce zdrowia sercowo-naczyniowego.

Stwierdzono, że spożywanie kozieradki może przyczynić się do zmniejszenia całkowitego cholesterolu, trójglicerydów oraz LDL („złego cholesterolu”), przy jednoczesnym wzroście HDL („dobrego cholesterolu”) w porównaniu z grupą kontrolną.

Kozieradka a osoby aktywne fizycznie

Dane z badań klinicznych sugerują, że suplementacja ekstraktami z kozieradki może sprzyjać obniżeniu poziomu tkanki tłuszczowej, jednocześnie wspierając wzrost beztłuszczowej masy ciała. Zaobserwowano również wpływ na poziom testosteronu, poprawę siły i wytrzymałości mięśni, a także szybsze uzupełnianie zapasów glikogenu po wysiłku fizycznym. Efekty te wiązane są z działaniem anabolicznym i androgenowym kozieradki, przekładającym się na lepszą wydolność mięśniową.

Dodatkowo ekstrakty z tej rośliny mogą wykazywać działanie ergogeniczne, m.in. poprzez zwiększenie wychwytu kreatyny w mięśniach, co sprzyja ich efektywniejszemu zaopatrzeniu w energię podczas aktywności sportowej.

Bezpieczeństwo i tolerancja

Analizy kliniczne i metaanalizy wskazują, że suplementacja kozieradką u ludzi jest powszechnie dobrze tolerowana, a działania niepożądane — jeśli się pojawiają — są łagodne oraz dotyczą głównie przewodu pokarmowego. W badaniach nie odnotowano istotnych toksycznych efektów w narządach takich jak wątroba czy nerki przy stosowaniu standardowych dawek.

Jedynie osoby ze stwierdzonymi alergiami pokarmowymi (na orzeszki ziemne i inne rośliny strączkowe) powinny zachować szczególną ostrożność podczas przyjmowania kozieradki, gdyż badania naukowe wskazują na możliwą reaktywność krzyżową między kozieradką a innymi gatunkami roślin strączkowych.

Kozieradka dziś – od kuchni po suplementy diety

Współcześnie kozieradka łączy w sobie to, co najlepsze z dwóch światów: tradycji zielarskiej i nowoczesnej nauki. Można więc powiedzieć, że kozieradka to roślina, która przeszła długą drogę – od starożytnych receptur po współczesne badania kliniczne. I choć jej zapach bywa wyzwaniem, jej potencjał prozdrowotny sprawia, że warto dać jej szansę.

Bibliografia

1. European Medicines Agency. Assessment report on Trigonella foenum-graecum L. semen (revision 1) (24 listopada 2021). Dostęp on-line: https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/assessment-report-trigonella-foenum-graecum-l-semen-revision-1_en.pdf [dostęp: 13.01.2026]
2. Nalbantova, V.; Benbassat, N.; Delattre, C. Fenugreek Galactomannan and Its Versatile Applications. Polysaccharides. 2024; 5: 478–492
3. Alu’datt M.T., Rababah T., Al-ali S., et al., Current perspectives on fenugreek bioactive compounds and their potential impact on human health: A review of recent insights into functional foods and other high value applications. Journal of Food Science. 2024; 89(4): 1835–1864
4. Pickering E.; Steels E.; Rao A.; et al., An Exploratory Study of the Safety and Efficacy of a Trigonella foenum-graecum Seed Extract in Early Glucose Dysregulation: A Double-Blind Randomized Placebo-Controlled Trial. Pharmaceutics. 2022; 14: 2453
5. Chehregosha F., Fakhr L., Tarighat-Esfanjani Aet al., The effects of fenugreek (Trigonella foenum-graecum) seed on glycemic parameters: An updated systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Avicenna Journal of Phytomedicine. 2025;15(6): 1677-1699
6. Kim J., Noh W., Kim A., et al., The Effect of Fenugreek in Type 2 Diabetes and Prediabetes: A Systematic Review and Meta‑Analysis of Randomized Controlled Trials. International Journal of Molecular Sciences. 2023; 24: 13999
7. Neelakantan N., Narayanan M., de Souza R.J., et al., Effect of fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) intake on glycemia: a meta-analysis of clinical trials. Nutrition Journal. 2014;13:7
8. Haxhiraj M., White K., Terry C., The Role of Fenugreek in the Management of Type 2 Diabetes. International Journal of Molecular Sciences. 2024; 25(13): 6987
9. Alessandrello C., Sanfilippo S., Gangemi S., et al., Fenugreek: New Therapeutic Resource or Emerging Allergen? Applied Sciences. 2024; 14: 9195
10. Geberemeskel G.A., Debebe Y.G., Nguse N.A., Antidiabetic Effect of Fenugreek Seed Powder Solution (Trigonella foenum-graecum L.) on Hyperlipidemia in Diabetic Patients. Journal of Diabetes Research. 2019: 8507453
11. Albaker W.I., Fenugreek and Its Effects on Muscle Performance: A Systematic Review. Journal of Personalized Medicine. 2023; 13: 427
12. Mansoori A., Hosseini S., Zilaee M., Effect of fenugreek extract supplement on testosterone levels in male: A meta-analysis of clinical trials. Phytotherapy Research. 2020; 34(7): 1550-1555
13. European Food Safety Authority Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), Health claims according to the Article 13 of the EC Regulation No. 1924/2006 of the European Parliament and of the Council of 20 December 2006 on nutrition and health claims made on foods, ID 2842
14. European Food Safety Authority Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), Health claims according to the Article 13 of the EC Regulation No. 1924/2006 of the European Parliament and of the Council of 20 December 2006 on nutrition and health claims made on foods, ID 3623
15. European Food Safety Authority Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), Health claims according to the Article 13 of the EC Regulation No. 1924/2006 of the European Parliament and of the Council of 20 December 2006 on nutrition and health claims made on foods, ID 3952
16. Sauvaire Y., Petit P., Broca C., et al., 4-Hydroxyisoleucine: a novel amino acid potentiator of insulin secretion. Diabetes. 1998; 47(2): 206-210
17. Lamer-Zarawska E. Zioła i rośliny lecznicze. Praktyczny poradnik A-Z. Łódź 2015, s. 118–119

Celem wpisów na blogu jest przedstawienie informacji, poglądów, opinii opartych na wynikach prac badawczych i literaturze ogólnodostępnej. Substancji opisywanych na blogu nie należy traktować jako lekarstw lub produktów farmaceutycznych stosowanych w procesie leczenia chorób. Głównym celem wpisów jest propagowanie zdrowego trybu życia i zbilansowanej diety.

Wszelkie informacje zawarte na blogu objęte są prawami autorskimi majątkowymi. Prawa autorskie przysługują Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Płocku przy ulicy Kostrogaj 9D. Wszelkie kopiowanie całości bądź części informacji zawartych na blogu bez uprzedniej pisemnej zgody Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest zabronione.