Selen w formie L-selenometioniny – właściwości i wykorzystanie w organizmie

Selen to pierwiastek, którego potrzebujemy w śladowych ilościach. Kluczowe nie jest jednak samo „ile”, tylko w jakiej formie trafia do organizmu i jak jest dalej wykorzystywany.

L-selenometionina wyróżnia się na tle innych postaci selenu. Dlaczego i czym? Przyjrzyjmy się właściwościom tego związku.

Czym jest selen i dlaczego organizm go potrzebuje?

Selen to pierwiastek śladowy – taki, który trafia do organizmu w niewielkich ilościach, a mimo to bierze udział w wielu procesach warunkujących prawidłowe funkcjonowanie wielu komórek. [1]

Jego obecność wiąże się przede wszystkim z selenoproteinami. [1, 2]

Selenoproteiny to białka, które zawierają selen w swojej strukturze i wykonują konkretne zadania. Są enzymami lub białkami regulacyjnymi. [1, 2]

Selen a L-selenometionina

Rola L-selenometioniny pojawia się „wcześniej”. To forma organiczna, w jakiej selen trafia do organizmu – najczęściej z żywnością lub jako składnik suplementów diety.

Organizm traktuje ją jak aminokwas (metioninę) i może wbudować ją w białka ustrojowe, tworząc zapas selenu. Zgromadzony w ten sposób pierwiastek trafia ponownie do obiegu wraz z naturalnym rozpadem białek. Po tym może zostać wykorzystany do procesu syntezy selenoprotein. [1, 3]
Poza wbudowaniem w białka L-selenometionina może też od razu po wchłonięciu ulegać przemianom, z których powstają związki wykorzystywane do syntezy selenoprotein. [1]

Rola selenu w ochronie antyoksydacyjnej

Jednym z najważniejszych obszarów działania selenu jest ochrona przed stresem oksydacyjnym. Składnik nie działa jednak jak „typowy” przeciwutleniacz. Nie neutralizuje wolnych rodników bezpośrednio, tak jak robi to np. witamina C czy witamina E. Nie „zmiata” reaktywnych form tlenu samodzielnie.

Jego rola jest pośrednia i bardziej złożona. Selen wchodzi w skład enzymów antyoksydacyjnych, które rozkładają nadtlenki i ograniczają uszkodzenia komórek. Bez niego ich aktywność spada. [4]

Rola selenu w funkcjonowaniu tarczycy

W tarczycy selen osiąga bardzo wysokie stężenie (w porównaniu z innymi narządami i tkankami w całym organizmie). Ma to związek z przemianami hormonów tarczycy, które wymagają obecności selenoprotein. [5, 6]

Najważniejszą rolę odgrywają tutaj dejodynazy. To enzymy z selenem w swojej budowie chemicznej, które przekształcają tyroksynę (T4) w trijodotyroninę (T3). Bez tego etapu organizm nie wykorzystuje w pełni hormonów produkowanych przez tarczycę, mimo że ich poziom we krwi może mieścić się w zakresie referencyjnym. [5, 7]

Selen uczestniczy również w ochronie samego gruczołu. W trakcie syntezy hormonów powstają nadtlenki – związki o silnym działaniu utleniającym. Tutaj pojawia się rola selenoprotein, którą omówiliśmy wcześniej – enzymy ograniczają wpływ wolnych rodników na komórki tarczycy i zmniejszają ryzyko uszkodzeń. [4]

Czym może skutkować niedobór selenu?

Gdy podaż selenu jest niewystarczająca, oba wyżej opisane mechanizmy działają słabiej. Przemiany T4 do T3 zwalniają, a komórki tarczycy są bardziej narażone na działanie reaktywnych form tlenu.

W dłuższej perspektywie może to zaburzać funkcjonowanie gruczołu i sprzyjać nasileniu stresu oksydacyjnego (stanu zapalnego). [7, 8]

Suplementy diety z selenem – właściwości L-selenometioniny

L-selenometionina wyróżnia się na tle innych form selenu sposobem, w jaki zachowuje się po wchłonięciu. Wynika to z jej budowy chemicznej. L-selenometionina jest niemal taka sama jak metionina – aminokwas wykorzystywany do syntezy białek. Jedyna różnica polega na tym, że w swojej strukturze chemicznej zamiast siarki zawiera selen. [1]

Dla organizmu ta różnica nie jest na tyle „widoczna”, żeby traktować ją jak odrębną cząsteczkę. W efekcie L-selenometionina trafia do tej samej puli, z której komórki korzystają do budowy własnych białek – wiąże się to z tym, że jest bardzo dobrze przyswajalna. [1, 3]

To właśnie ten moment zmienia jej dalszy los. Zamiast zostać od razu wykorzystana do produkcji selenoprotein, L-selenometionina może zostać wbudowana w różne białka ustrojowe – w miejsce metioniny. W takiej formie nie pełni funkcji typowej dla selenoprotein, ale „magazynuje” selen w strukturze białek.

Co dzieje się z L-selenometioniną przy niedoborze selenu? Suplementacja L-selenometioniny

Gdy podaż selenu spada, organizm nie uruchamia jednego konkretnego „magazynu”, tylko zaczyna nieco inaczej gospodarować tym, co jest dostępne.

Kiedy L-selenometionina dostarczana w formie suplementów diety zostaje wchłonięta do organizmu i trafia do puli wolnych aminokwasów, może zostać wykorzystana do różnych przemian. Istnieją enzymy, które potrafią ją przekształcić – rozdzielić jej strukturę i „uwolnić” selen w formie, która nadaje się do dalszego wykorzystania. [1, 3, 8, 9]

W niedoborze nie zmienia się to, że cząsteczka przypomina metioninę. Zmienia się natomiast intensywność zachodzenia przemian, które prowadzą do jej przekształcenia. Większa część L-selenometioniny jest kierowana w miejsca, gdzie zachodzą niezbędne reakcje, zamiast być wykorzystywana jako składnik nowo powstających białek. [9]

Katarzyna Szafraniec
Dietetyk kliniczny

Absolwentka Uniwersytetu Medycznego im. Piastów
Śląskich we Wrocławiu. Specjalizuje się w dietetyce
klinicznej i prowadzeniu edukacji żywieniowej.

Bibliografia

Shahidin, Wang, Y., Wu, Y., Chen, T., Wu, X., Yuan, W., … & Zi, C. (2025). Selenium and selenoproteins: mechanisms, health functions, and emerging applications. Molecules, 30(3), 437.
Baladhye, V., Desale, P., Lakkakula, J., Barage, S., Kaur, K., Rustagi, S., & Bisht, K. (2025). Role of Selenoproteins in Human Health and Diseases. Lett. Appl. NanoBioScience, 14, 130.
Kieliszek, M. (2019). Selenium–fascinating microelement, properties and sources in food. Molecules, 24(7), 1298.
Zoidis, E., Seremelis, I., Kontopoulos, N., & Danezis, G. P. (2018). Selenium-dependent antioxidant enzymes: Actions and properties of selenoproteins. Antioxidants, 7(5), 66.
Ratajczak, M., & Gietka-Czernel, M. (2016). Rola selenu w organizmie człowieka. Postępy Nauk Medycznych, 12, 929-933.
Bano, I., Hassan, M. F., & Kieliszek, M. (2025). A Comprehensive Review of Selenium as a Key Regulator in Thyroid Health: I. Bano et al. Biological Trace Element Research, 203(12), 6466-6480.
Köhrle, J. (2023). Selenium, iodine and iron–essential trace elements for thyroid hormone synthesis and metabolism. International journal of molecular sciences, 24(4), 3393.
Ventura, M., Melo, M., & Carrilho, F. (2017). Selenium and thyroid disease: from pathophysiology to treatment. International journal of endocrinology, 2017(1), 1297658.
Avery, J. C., & Hoffmann, P. R. (2018). Selenium, selenoproteins, and immunity. Nutrients, 10(9), 1203.

Celem wpisów na blogu jest przedstawienie informacji, poglądów, opinii opartych na wynikach prac badawczych i literaturze ogólnodostępnej. Substancji opisywanych na blogu nie należy traktować jako lekarstw lub produktów farmaceutycznych stosowanych w procesie leczenia chorób. Głównym celem wpisów jest propagowanie zdrowego trybu życia i zbilansowanej diety.

Wszelkie informacje zawarte na blogu objęte są prawami autorskimi majątkowymi. Prawa autorskie przysługują Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Płocku przy ulicy Kostrogaj 9D. Wszelkie kopiowanie całości bądź części informacji zawartych na blogu bez uprzedniej pisemnej zgody Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest zabronione.