Witamina B6 (pirydoksyna) – formy, właściwości i efekty suplementacji

Ryzyko niedoboru witaminy B6 u statystycznej zdrowej osoby dorosłej jest stosunkowo niskie. Szacunki niestety są bardzo ogólne i często nie uwzględniają wielu zmiennych, które mogą na takie ryzyko wpływać.

Jakie zadania pełni witamina B6, ile jej potrzebujemy i dlaczego te wartości mogą się zmieniać?

Podstawowe funkcje witaminy B6

Witamina B6 (pirydoksyna) to nazwa całej grupy związków rozpuszczalnych w wodzie, które uczestniczą głównie w przemianach aminokwasów („cegiełek” budujących białka). [1, 2]

Najbardziej aktywną biologicznie formą jest fosforan pirydoksalu (pirydoksalo-5-fosforan). To on bierze udział w reakcjach enzymatycznych zachodzących w komórkach. [1]

Jakie zadania pełni witamina B6?

Jak już wiesz, uczestniczy w przemianach białek – bez niej organizm nie jest w stanie przekształcać ich w inne potrzebne związki.
Bierze udział w syntezie neuroprzekaźników (np. serotoniny, dopaminy, GABA) – substancji odpowiadających za przekazywanie sygnałów w mózgu.
Jest potrzebna do wytwarzania hemu – składnika hemoglobiny transportującej tlen.
Wpływa na metabolizm glikogenu – zapasowej formy energii w mięśniach i wątrobie.
Uczestniczy w przemianach homocysteiny – nadmiar tego związku w organizmie wiąże się z wyższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. [1-4]

Jakie jest zapotrzebowanie na witaminę B6?

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę B6 u osoby dorosłej nie zmienia się znacząco w ciągu życia. Ile pirydoksyny musimy codziennie dostarczać z dietą?

Kobiety w wieku 19-50 lat – 1,3 mg,
Mężczyźni w wieku 19-50 lat – 1,3 mg,
Kobiety w wieku powyżej 50 lat – 1,5 mg,
Mężczyźni w wieku powyżej 50 lat – 1,7 mg,
Kobiety w ciąży – 1,9 mg,
Kobiety karmiące piersią – 2 mg. [1]

U dzieci wartości są niższe i zwiększają się wraz z wiekiem – od ok. 0,5-1 mg/dobę u małych dzieci do 1,2-1,3 mg/dobę u nastolatków. [1]

Korzyści z suplementacji – kto może potrzebować więcej witaminy B6?

Zapotrzebowanie na witaminę B6 nie zawsze utrzymuje się na poziomie określanym w normach dla ogólnej populacji. W pewnych sytuacjach organizm zużywa jej więcej albo gorzej ją przekształca do aktywnej postaci. W takich przypadkach nawet dieta uznawana za prawidłową może nie pokrywać w pełni potrzeb. [1]

Kto może być narażony na niedobór witaminy B6?

Osoby stosujące diety z wysoką zawartością białka (np. część sportowców czy osoby na dietach redukcyjnych) – zapotrzebowanie na witaminę B6 rośnie wraz ze spożyciem tego makroskładnika. [4, 5]
Osoby palące papierosy – dym tytoniowy nasila stres oksydacyjny i może zaburzać wykorzystanie witamin z grupy B. [1, 6]
Weganie i osoby na dietach roślinnych – witamina B6 z produktów roślinnych ma niższą biodostępność. [5, 7]
Osoby starsze – z wiekiem spada zdolność przekształcania witaminy B6 do aktywnej formy (pirydoksalo-5-fosforanu). [5]
Pacjenci, którzy przewlekle przyjmują niektóre leki (np. lewodopę czy doustne środki antykoncepcyjne) – część substancji aktywnych wchodzi w reakcje z witaminą B6 i ogranicza jej dostępność w organizmie. [1, 3, 8]
Osoby z chorobami przewodu pokarmowego (np. celiakią) – zaburzenia wchłaniania mogą zmniejszać ilość witaminy docierającej do krwi. [9]

W tych grupach suplementacja witaminy B6 może być uzasadniona. Należy jednak podkreślić, że żaden preparat nie zastąpi pełnowartościowej diety. Najpierw warto ocenić sposób żywienia, stan zdrowia, stosowane leki i realne ryzyko niedoboru.

U części osób wystarczy wprowadzenie zmian w jadłospisie i nawykach żywieniowych, u innych lekarz albo dietetyk może rozważyć dodatkowo włączenie suplementu diety. [1]

Dlaczego witamina B6 „idzie w parze” z białkiem?

W przypadku pirydoksyny pojawia się ważna zależność, która dotyczy metabolizmu aminokwasów. Witamina B6 jest koenzymem – cząsteczką, bez której enzym nie przeprowadzi reakcji. [4, 5]

Dotyczy to m.in. przekształcania jednych aminokwasów w inne, tworzenia neuroprzekaźników i rozkładu aminokwasów do związków wykorzystywanych w przemianach energetycznych.

Im więcej białka trafia do organizmu, tym więcej tych reakcji zachodzi – a wraz z tym rośnie zapotrzebowanie na witaminę B6. [4, 5]

Efekty suplementacji witaminą B6

Przyjmowanie preparatów z witaminą B6 daje różne efekty w zależności od stopnia wysycenia organizmu pirydoksyną i skutków, które mogły się rozwinąć w konsekwencji niewystarczającej podaży tego składnika w diecie.

Suplementację włącza się przede wszystkim po to, aby wyrównać stężenie aktywnej postaci witaminy B6 i stopniowo zmniejszać objawy niedoboru.

Suplementacja witaminy B6 w ciąży – kiedy może być uzasadniona?

Najlepiej opisany efekt suplementacji witaminą B6 w ciąży dotyczy nudności. Badania i przeglądy pokazują, że pirydoksyna może zmniejszać ich nasilenie (u części kobiet przynosi też ulgę przy wymiotach). [10, 11]

Nie u każdej pacjentki poprawa jest tak samo wyraźna, ale ten efekt powtarzał się w badaniach na tyle często, że witamina B6 została uwzględniona w zaleceniach dotyczących postępowania przy nudnościach i wymiotach u kobiet ciężarnych. [12]

W ciąży każda suplementacja wymaga ostrożności. Nawet jeśli dany składnik bywa stosowany w określonych wskazaniach, preparat, dawkę i czas przyjmowania należy ustalać z lekarzem, ponieważ potrzeby organizmu, nasilenie objawów i bezpieczeństwo stosowania trzeba oceniać indywidualnie.

Katarzyna Szafraniec
Dietetyk kliniczny

Absolwentka Uniwersytetu Medycznego im. Piastów
Śląskich we Wrocławiu. Specjalizuje się w dietetyce
klinicznej i prowadzeniu edukacji żywieniowej.

Bibliografia

Rychlik, E., Stoś, K., Woźniak, A., Mojska, H. (2024). Normy żywienia dla populacji Polski. Warszawa: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy.
Banach, S., & Jezierska, A. (2023). Witaminy z grupy B: opis właściwości fizykochemicznych oraz bioaktywności z wykorzystaniem przykładowych narzędzi cheminformatycznych. Wiadomości Chemiczne, 77(9-10), 873-896.
Zielińska, A. (2024). Witaminy B we wspomaganiu działania układu nerwowego i łagodzeniu zaburzeń poznawczych. Lek w Polsce, 401(10), 28-35.
EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). (2016). Dietary reference values for vitamin B6. EFSA Journal, 14(6), e04485.
Bjørke Monsen A.-L., & Ueland P. M. (2023). Vitamin B6: a scoping review for Nordic Nutrition Recommendations 2023. Food & Nutrition Research, 67. https://doi.org/10.29219/fnr.v67.10259v
Alsaeedi A, Welham S, Rose P. Impact of lifestyle factors on dietary vitamin B6 intake and plasma pyridoxal 5′-phosphate level in UK adults: National Diet and Nutrition Survey Rolling Programme (NDNS) (2008–2017). (2023). British Journal of Nutrition. 130(8), 1403-1415.
Schorgg P, Bärnighausen T, Rohrmann S, Cassidy A, Karavasiloglou N, Kühn T. (2021). Vitamin B6 Status among Vegetarians: Findings from a Population-Based Survey. Nutrients. 13(5):1627.
Kirsty M Porter, Mary Ward, Catherine F Hughes … Helene McNulty (2019). Hyperglycemia and Metformin Use Are Associated With B Vitamin Deficiency and Cognitive Dysfunction in Older Adults, The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 104(10), 4837-4847.
Brown MJ, Daley SF, Beier K. Vitamin B6 Deficiency. (2023) In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470579/
Jayawardena, R., Majeed, S., Sooriyaarachchi, P., Abeywarne, U., & Ranaweera, P. (2023). The effects of pyridoxine (vitamin B6) supplementation in nausea and vomiting during pregnancy: a systematic review and meta-analysis. Archives of Gynecology and Obstetrics, 308(4), 1075-1084.
Medycyna Praktyczna. (2021). Nudności i wymioty ciążowe oraz niepowściągliwe wymioty ciężarnych. Pobrane z: https://www.mp.pl/ginekologia/wytyczne/inne/264631,nudnosci-i-wymioty-ciazowe-oraz-niepowsciagliwe-wymioty-ciezarnych
Nelson‐Piercy, C., Dean, C., Shehmar, M., Gadsby, R., O’Hara, M., Hodson, K., … & Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. (2024). The Management of Nausea and Vomiting in pregnancy and hyperemesis gravidarum (green‐top guideline No. 69). BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology, 131(7), e1-e30.

Celem wpisów na blogu jest przedstawienie informacji, poglądów, opinii opartych na wynikach prac badawczych i literaturze ogólnodostępnej. Substancji opisywanych na blogu nie należy traktować jako lekarstw lub produktów farmaceutycznych stosowanych w procesie leczenia chorób. Głównym celem wpisów jest propagowanie zdrowego trybu życia i zbilansowanej diety.

Wszelkie informacje zawarte na blogu objęte są prawami autorskimi majątkowymi. Prawa autorskie przysługują Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Płocku przy ulicy Kostrogaj 9D. Wszelkie kopiowanie całości bądź części informacji zawartych na blogu bez uprzedniej pisemnej zgody Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest zabronione.