Gurmar (Gymnema sylvestre) – od słodkiego smaku do gospodarki węglowodanowej
„Niszczyciel cukru” brzmi jak obietnica z reklamy. Chodzi jednak o prawdziwą roślinę i jej potwierdzone właściwości. Po kontakcie liści Gymnema sylvestre z językiem słodkie produkty na pewien czas tracą część swojego smaku. Gurmar zainteresował jednak medycynę również z innego powodu – zawarte w nim substancje analizowano pod kątem wydzielania insuliny i stężenia glukozy we krwi.
Historia zaczyna się więc od smaku, ale prowadzi znacznie dalej – do składu ekstraktu, jego standaryzacji i potencjału metabolicznego.
Gurmar – dlaczego zaczęliśmy badać liście tego pnącza?
Gymnema sylvestre jest wieloletnim pnączem z tropikalnych regionów Azji, Afryki i Australii. W tradycji ajurwedyjskiej jego liście od dawna towarzyszyły postępowaniu przy zaburzeniach gospodarki cukrowej. [1] Współczesne zainteresowanie rośliną wymagało odpowiedzi na precyzyjniej postawione pytanie – które substancje odpowiadają za obserwowane właściwości?
Wśród składników liści wyróżniają się kwasy gymnemowe. To grupa saponin triterpenowych – związków roślinnych o określonej budowie chemicznej. Ich zawartość jest jednym z parametrów charakterystyki ekstraktu. [1, 2]
Od liścia do kapsułki prowadzi etap ekstrakcji, czyli pozyskania określonych składników z surowca. W rezultacie porcja ekstraktu i taka sama masa sproszkowanych liści mogą różnić się zawartością substancji aktywnych.
div class=”margleft”>
Przy wybieraniu suplementu diety warto czytać pełną informację o składzie – skąd pochodzi surowiec, ile ekstraktu dostarcza porcja i na jaką zawartość substancji został wystandaryzowany.
Jak gurmar zmienia odczuwanie słodyczy?
Żeby poczuć słodycz, potrzebujemy kontaktu substancji z odpowiednimi receptorami w jamie ustnej. Kwasy gymnemowe mogą osłabiać odpowiedź ludzkiego receptora słodkiego smaku. Po takiej ekspozycji czekolada zachowuje swoją konsystencję i aromat, ale słodycz staje się mniej wyraźna. Efekt jest czasowy i zależy od kontaktu substancji z receptorami. [2]
Ta obserwacja otworzyła drogę do prób produkcji pastylek do ssania. Jeżeli słodki produkt daje mniej przyjemności, czy ochota na następną porcję również słabnie? W eksperymencie opisanym w 2020 roku po pastylce z gurmarem uczestnicy zjedli mniej czekolady niż po placebo. Niższe były też odczuwana przyjemność z jej jedzenia i chęć sięgnięcia po więcej. [3]
W publikacji z 2025 roku sprawdzono codzienne korzystanie z pastylek u 32 zdrowych osób z dużym apetytem na słodycze. Porównano dwa 14-dniowe schematy: przyjmowanie o ustalonych porach oraz według indywidualnej potrzeby. W drugim wariancie spożycie słodkich napojów było o 42% niższe, a deklarowana ochota na słodycze o 28% niższa niż w okresie z placebo. [4]
Pastylka i kapsułka – dwa różne kierunki suplementacji
Przy gurmarze sposób podania zasługuje na osobny akapit. Pastylka rozpuszcza się w jamie ustnej, więc zawarte w niej substancje mają kontakt z językiem. Kapsułkę należy połknąć. W jej przypadku zainteresowanie skupia się przede wszystkim na właściwościach ekstraktu po przyjęciu doustnym. Wyników prób z pastylkami nie należy automatycznie przypisywać kapsułkom. Piszemy o nich przede wszystkim dlatego, by pokazać, skąd wzięło się zainteresowanie gurmarem i dlaczego naukowcy zaczęli badać również jego właściwości metaboliczne, których nie można odczuć bezpośrednio po przyjęciu preparatu. [2-4]
Przejściowe osłabienie słodkiego smaku dotyczy doznań podczas jedzenia. Zmiana glikemii dotyczy stężenia glukozy we krwi. Do każdego z tych zagadnień potrzebne są inne pomiary: w pierwszym przypadku testy smaku i spożycia, w drugim badania laboratoryjne. [2-5]
Ekstrakt w kapsułce warto rozpatrywać przez pryzmat jego składu, porcji oraz danych dotyczących wpływu na gospodarkę węglowodanową. W tym obszarze gurmar ma własną, wieloletnią historię badań.
Gurmar a glukoza – od pojedynczego pomiaru do HbA1c
W publikacji z 2021 roku opisano próbę z udziałem 30 osób z nieprawidłową tolerancją glukozy. To sytuacja, w której organizm gorzej radzi sobie z glukozą po jej podaniu podczas testu diagnostycznego. Połowa uczestników otrzymywała gurmar w porcji 300 mg dwa razy dziennie, a pozostali placebo. [5]
W grupie z gurmarem stężenie glukozy po dwóch godzinach testu obciążenia spadło średnio z 9,1 do 7,8 mmol/l, czyli z około 164 do 140 mg/dl. Zmniejszyła się też hemoglobina glikowana HbA1c: z 5,8% do 5,4%. Są to zmiany względem wartości początkowych w tej grupie. HbA1c odzwierciedla przeciętną glikemię z poprzednich tygodni, dlatego dostarcza innej informacji niż pojedynczy pomiar glukometrem. [5]
Odnotowano również wzrost wskaźnika wrażliwości na insulinę. Całość wskazuje na potencjał gurmaru w obszarze gospodarki węglowodanowej, przy czym opisane wyniki dotyczą konkretnej grupy uczestników i określonego preparatu. Nieprawidłowa glikemia nadal wymaga diagnostyki oraz indywidualnego postępowania. [5]
Dlaczego w tej historii pojawia się insulina?
Po posiłku insulina uczestniczy w regulacji stężenia glukozy i jej wykorzystania przez tkanki. Przy analizie surowców roślinnych interesujące są więc dwa pytania: czy zmienia się wydzielanie tego hormonu i czy organizm sprawniej na niego odpowiada? W przypadku gurmaru sprawdzano oba kierunki. [5, 6]
W pracy z 2010 roku określony ekstrakt podawano małej grupie pacjentów z cukrzycą typu 2 przez 60 dni, w ilości 1 g dziennie. Obserwowano wzrost stężenia insuliny i peptydu C oraz spadek glikemii na czczo i po posiłku. Peptyd C powstaje podczas wytwarzania insuliny przez trzustkę, dlatego jego pomiar dostarcza informacji o własnym wydzielaniu hormonu. [6]
Bezpieczeństwo – kiedy suplementację omówić ze specjalistą?
Wpływ na gospodarkę węglowodanową wymaga ostrożności podczas stosowania insuliny i doustnych leków przeciwcukrzycowych. Przed dołączeniem gurmaru należy omówić terapię ze specjalistą. Nie należy samodzielnie zmieniać dawek leków na podstawie pojedynczych pomiarów ani zastępować ich suplementem. [1, 5, 6]
Katarzyna Szafraniec
Dietetyk kliniczny
Absolwentka Uniwersytetu Medycznego im. Piastów
Śląskich we Wrocławiu. Specjalizuje się w dietetyce
klinicznej i prowadzeniu edukacji żywieniowej.
Bibliografia
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (2024), Gymnema, LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury.
- Sanematsu K. i wsp. (2014), Molecular mechanisms for sweet-suppressing effect of gymnemic acids, Journal of Biological Chemistry, 289(37), 25711-25720.
- Turner S. i wsp. (2020), Consuming Gymnema sylvestre Reduces the Desire for High-Sugar Sweet Foods, Nutrients, 12(4), 1046.
- Hsiao W.H. i wsp. (2025), The effect of a 14-day Gymnema sylvestre intervention to reduce sugar intake in people self-identifying with a sweet tooth, Appetite, 207, 107871.
- Gaytán Martínez L.A. i wsp. (2021), Effect of Gymnema sylvestre Administration on Glycemic Control, Insulin Secretion, and Insulin Sensitivity in Patients with Impaired Glucose Tolerance, Journal of Medicinal Food, 24(1), 28-32.
- Al-Romaiyan A. i wsp. (2010), A novel Gymnema sylvestre extract stimulates insulin secretion from human islets in vivo and in vitro, Phytotherapy Research, 24(9), 1370-1376.
Celem wpisów na blogu jest przedstawienie informacji, poglądów, opinii opartych na wynikach prac badawczych i literaturze ogólnodostępnej. Substancji opisywanych na blogu nie należy traktować jako lekarstw lub produktów farmaceutycznych stosowanych w procesie leczenia chorób. Głównym celem wpisów jest propagowanie zdrowego trybu życia i zbilansowanej diety.
Wszelkie informacje zawarte na blogu objęte są prawami autorskimi majątkowymi. Prawa autorskie przysługują Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Płocku przy ulicy Kostrogaj 9D. Wszelkie kopiowanie całości bądź części informacji zawartych na blogu bez uprzedniej pisemnej zgody Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest zabronione.
Wszelkie prawa zastrzeżone.