Zielona herbata (Camellia sinensis) – katechiny, metabolizm i kondycja skóry

W wycinkach ludzkiej skóry wykryto związki powstałe po przyjęciu katechin z zielonej herbaty. Jak się tam znalazły? Droga od liści do tkanek prowadzi przez układ pokarmowy (uczestniczą w niej również przemiany zachodzące z udziałem mikrobioty jelitowej). Drugi wątek związany z właściwościami Camellia sinensis poprowadzi nas dzisiaj do metabolizmu i kontroli masy ciała. Oba łączy EGCG – jedna z najlepiej poznanych katechin.

Zielona herbata – dlaczego sposób obróbki liści jest tak ważny?

Zielona i czarna herbata pochodzą z tej samej rośliny, Camellia sinensis. Różnice między nimi zaczynają się po zbiorze. Przy produkcji zielonej herbaty liście poddaje się ogrzewaniu, które ogranicza aktywność enzymów odpowiedzialnych za utlenianie zawartych w nich substancji. W czarnej herbacie przemiany oksydacyjne są częścią procesu produkcji. Zmieniają barwę, smak oraz zawartość polifenoli. [1, 2]

W zielonej herbacie zachowuje się więcej katechin. Do tej grupy należą m.in. epikatechina, epigallokatechina, galusan epikatechiny i galusan epigallokatechiny. Ostatni z wymienionych związków jest znany pod skrótem EGCG – i to on nas najbardziej interesuje. [1]

Dla uporządkowania: polifenole są szeroką grupą substancji, katechiny należą do polifenoli, a EGCG jest jedną z katechin. Rozróżnienie przydaje się przy interpretacji wyników badań – 300 mg katechin nie jest równoznaczne z 300 mg EGCG. [1]

Antyoksydacja – przed czym właściwie chronione są komórki?

Podczas przemian metabolicznych powstają reaktywne formy tlenu. Część z nich to wolne rodniki, czyli cząsteczki z niesparowanym elektronem. Organizm wykorzystuje je m.in. w przekazywaniu sygnałów i odpowiedzi odpornościowej, a ich ilość kontroluje za pomocą własnych układów obronnych. Stres oksydacyjny pojawia się wtedy, gdy ta równowaga zostaje zaburzona.

Przy nadmiarze reaktywnych cząsteczek uszkodzeniom mogą ulegać lipidy błon komórkowych, białka i DNA. Katechiny interesują nas pod tym względem z powodu budowy chemicznej – ich grupy hydroksylowe uczestniczą w reakcjach z wolnymi rodnikami. [1, 3]

Zielona herbata a metabolizm – skąd wątek kontroli masy ciała?

Organizm zużywa energię przez całą dobę: podczas ruchu, trawienia, utrzymywania temperatury oraz pracy narządów. W kontekście zielonej herbaty zwracamy uwagę na termogenezę, czyli wytwarzanie ciepła, a wraz z nią wydatek energetyczny i wykorzystanie tłuszczów jako paliwa. [4]

W jednym z doświadczeń dziesięciu zdrowych mężczyzn przebywało w komorze do pomiaru przemian energetycznych. Porównano ekstrakt z zielonej herbaty, samą kofeinę i placebo. Ekstrakt dostarczał przy każdym z trzech posiłków 90 mg EGCG oraz 50 mg kofeiny. Po jego przyjęciu dobowy wydatek energetyczny był średnio o 4% wyższy niż po placebo. Zmieniły się również parametry wymiany gazowej, zgodnie z większym udziałem tłuszczów w pokrywaniu zapotrzebowania na energię. [4]

Tkanka tłuszczowa – dlaczego sam wynik na wadze nie wystarcza?

W próbie opisanej w 2009 roku uczestniczyły 132 osoby z nadmierną masą ciała (107 ukończyło interwencję). Przez 12 tygodni uczestnicy otrzymywali napój z około 625 mg katechin i 39 mg kofeiny albo napój kontrolny z taką samą ilością kofeiny, bez katechin. Zalecono im też przynajmniej 180 minut aktywności o umiarkowanej intensywności tygodniowo. [5]

W grupie z katechinami powierzchnia całkowitej tkanki tłuszczowej w obrębie brzucha zmniejszyła się średnio o 7,7%, a w grupie kontrolnej o 0,3%. [5]

Zielona herbata a skóra – potencjał katechin

Katechiny z zielonej herbaty przechodzą w organizmie szereg przemian, również z udziałem mikrobioty jelitowej. Ich metabolity wykryto w ludzkiej skórze. [2]

W 12-tygodniowej próbie z udziałem 60 kobiet po napoju bogatym w katechiny rumień po ekspozycji na UV był o 25% mniejszy niż przed rozpoczęciem interwencji. W osobnej pracy zaobserwowano ochronę fibuliny-5 – białka związanego z włóknami sprężystymi skóry – przed zmianami po promieniowaniu. Wyniki wskazują na potencjał katechin w ograniczaniu wybranych skutków ekspozycji na promienie słoneczne. [6, 7]

Dlaczego większa ilość EGCG nie musi być korzystniejsza?

Właściwości antyoksydacyjne nie uzasadniają dowolnego zwiększania ilości ekstraktu. EFSA wskazała, że przy przyjmowaniu 800 mg EGCG dziennie lub więcej w skoncentrowanej postaci obserwowano wzrost aktywności enzymów wątrobowych. [1]

Skoncentrowanych ekstraktów z EGCG nie należy przyjmować na czczo ani łączyć tego samego dnia z innymi produktami zawierającymi zieloną herbatę. Nie są przeznaczone dla kobiet w ciąży, podczas karmienia piersią ani osób poniżej 18. roku życia. Przy chorobie wątroby i przyjmowaniu leków potrzebna jest wcześniejsza konsultacja. [8]

Katarzyna Szafraniec
Dietetyk kliniczny

Absolwentka Uniwersytetu Medycznego im. Piastów
Śląskich we Wrocławiu. Specjalizuje się w dietetyce
klinicznej i prowadzeniu edukacji żywieniowej.

Bibliografia

1. EFSA ANS Panel (2018), Scientific opinion on the safety of green tea catechins, EFSA Journal, 16(4), 5239.
2. Clarke K.A. i wsp. (2016), Green tea catechins and their metabolites in human skin before and after exposure to ultraviolet radiation, Journal of Nutritional Biochemistry, 27, 203-210.
3. Pormlikul T. i wsp. (2025), The Effect of Green Tea Beverage on Blood Cardiometabolic Risk Biomarkers in Dyslipidemia Subjects, Food Science & Nutrition, 13(6), e70415.
4. Dulloo A.G. i wsp. (1999), Efficacy of a green tea extract rich in catechin polyphenols and caffeine in increasing 24-h energy expenditure and fat oxidation in humans, American Journal of Clinical Nutrition, 70(6), 1040-1045.
5. Maki K.C. i wsp. (2009), Green tea catechin consumption enhances exercise-induced abdominal fat loss in overweight and obese adults, Journal of Nutrition, 139(2), 264-270.
6. Heinrich U. i wsp. (2011), Green tea polyphenols provide photoprotection, increase microcirculation, and modulate skin properties of women, Journal of Nutrition, 141(6), 1202-1208.
7. Charoenchon N. i wsp. (2022), Ultraviolet radiation-induced degradation of dermal extracellular matrix and protection by green tea catechins: a randomized controlled trial, Clinical and Experimental Dermatology, 47(7), 1314-1323.
8. Komisja Europejska (2022), Rozporządzenie Komisji (UE) 2022/2340 z dnia 30 listopada 2022 r. dotyczące ekstraktów z zielonej herbaty zawierających EGCG, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 310.

Celem wpisów na blogu jest przedstawienie informacji, poglądów, opinii opartych na wynikach prac badawczych i literaturze ogólnodostępnej. Substancji opisywanych na blogu nie należy traktować jako lekarstw lub produktów farmaceutycznych stosowanych w procesie leczenia chorób. Głównym celem wpisów jest propagowanie zdrowego trybu życia i zbilansowanej diety.

Wszelkie informacje zawarte na blogu objęte są prawami autorskimi majątkowymi. Prawa autorskie przysługują Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Płocku przy ulicy Kostrogaj 9D. Wszelkie kopiowanie całości bądź części informacji zawartych na blogu bez uprzedniej pisemnej zgody Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest zabronione.