Witamina K2 – od odkrycia tajemniczej substancji chroniącej dzieci przed krwawieniami do jednego z najważniejszych regulatorów zdrowia kości

W codziennym zgiełku i rutynie rzadko zatrzymujemy się na chwilę, by pomyśleć o tym, co naprawdę kształtuje nasze zdrowie. A jednak, w mocy witamin kryje się klucz do początku wszystkiego. Od momentu, gdy pierwszy oddech wypełnia płuca, i od tego, co się dzieje w pierwszych dniach życia, zależy wiele. Witamina K to subtelny, ale niezmiernie ważny warunek, którego istnienie znamy, choć często nie zdajemy sobie sprawy z jego znaczenia. Dlaczego jest tak ważna? Odpowiedzi na to pytanie mogą zmienić wszystko, co myśleliśmy o początkach życia.

Odkrycie, które uratowało tysiące dzieci

Historia witaminy K rozpoczęła się od problemu, który przez wiele lat pozostawał zagadką medycyny – ciężkich, samoistnych krwawień występujących u noworodków. Choroba krwotoczna należała do najgroźniejszych zaburzeń okresu noworodkowego, gdyż krwawienia, zwłaszcza do ośrodkowego układu nerwowego, często prowadziły do trwałego kalectwa lub śmierci. Przez wiele lat nie znano jednak przyczyny tych dramatycznych przypadków.

Przełom nastąpił w 1929 roku, kiedy duński biochemik Carl Peter Henrik Dam prowadził badania nad metabolizmem cholesterolu, podając kurczętom dietę bez tłuszczu. W trakcie eksperymentu zauważył, że zmiana diety skutkowała poważnymi krwawieniami. Na podstawie tych informacji naukowiec wysunął hipotezę, że w ich typowym pożywieniu, oprócz tłuszczów, musiał znajdować się jakiś nieznany wcześniej czynnik odpowiedzialny za proces krzepnięcia krwi. Nazwał go witaminą K – od niemieckiego słowa Koagulationsvitamin, oznaczającego „witaminę krzepnięcia”.

• Carl Peter Henrik Dam wraz z Edwardem Adelbertem Doisy za odkrycie oraz potwierdzenie struktury dwóch naturalnie występujących form witaminy K – filochinonu (K1) i menachinonu (K2) – w 1943 roku otrzymali Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny.

Odkrycie witaminy K umożliwiło poznanie przyczyn choroby krwotocznej u najmłodszych i doprowadziło do opracowania skutecznej profilaktyki neonatologicznej. Obecnie podawanie witaminy K tuż po urodzeniu jest standardem opieki nad noworodkami na całym świecie. Dzięki temu udało się niemal całkowicie wyeliminować klasyczną postać choroby oraz zmniejszyć odsetek dzieci z późną jej formą.

Czym jest witamina K?

Witamina K to grupa witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, występująca w trzech głównych postaciach, z których każda zawiera wspólną strukturę rdzenia rusztowania metylowanego naftochinonu (znanego jako 2-metylonaftaleno-1,4-dion). Różnice pomiędzy naturalnymi witaminami K dotyczą reszt izoprenoidowych przyłączonych do wspomnianego pierścienia w pozycji C3.

• Witamina K1, czyli filochinon lub fitomenadion, jest substancją jednorodną. Zawiera częściowo nasycony łańcuch zbudowany z czterech reszt izoprenoidowych – jeden z tych fragmentów jest nienasycony, a trzy pozostałe to części nasycone.
• Witamina K2, czyli menachinon (MK), jest grupą złożonych związków, z wyłącznie nienasyconymi izoprenoidowymi łańcuchami bocznymi, które w zależności od długości łańcucha bocznego są oznaczane cyfrą. MK-4, MK-7 i MK-9 są najlepiej zbadanymi menachinonami.
• Witamina K3, czyli menadion, jest niewystępującą w przyrodzie, a uzyskaną syntetycznie prowitaminą, o wysokiej aktywności biologicznej. W przeciwieństwie do K1 i K2 nie zawiera łańcucha bocznego, a w formie wodorosiarczynu sodowego rozpuszcza się w wodzie.

Witamina K1 jest szeroko rozpoznawana za swój udział w procesach krzepnięcia krwi. Natomiast witamina K2 odgrywa istotną rolę w utrzymaniu zdrowia kości, biorąc udział w aktywacji białek odpowiedzialnych za gospodarkę wapniową organizmu – poprzez aktywację markerów takich jak osteokalcyna i wspieranie funkcji osteoblastów. Dodatkowo bierze udział w procesie tworzenia sieci kolagenu, korzystnie wpływając na jakość materiału kostnego.

Gdzie występuje witamina K?

Filochinon znajduje się głównie w ciemnozielonych warzywach liściastych i stanowi główną formę witaminy K1 w diecie, podczas gdy K2 stanowi tylko jej 10%. Filochinon występuje w szpinaku, brokułach, kapuście włoskiej, zielonych szparagach, brukselce, jarmużu, sałacie, natce pietruszki, a także w oliwie z oliwek i miękkich margarynach.

Menachinony, które są głównie produkowane przez bakterie, występują w niewielkich ilościach w różnych produktach zwierzęcych oraz fermentowanych. Najbogatszym źródłem jest japońska potrawa na bazie fermentowanej soi – natto – zawierająca ok. 1000 µg MK-7 w 100 g produktu. Do pozostałych źródeł K2 należą sery dojrzewające, fermentowane produkty mleczne, niektóre podroby – nerki i wątroba, a także żółtka jaj, mięso drobiowe, kiszona kapusta.

Niewielkie ilości witaminy K mogą być również syntetyzowane przez bakterie jelitowe, jednak ze względu na ograniczone wchłanianie w jelicie grubym, poziom endogennie wyprodukowanej witaminy jest niewystarczający, by skutecznie uzupełnić całodzienne zapotrzebowanie na ten składnik.

Właściwości i funkcje witaminy K w organizmie

Witamina K2 odgrywa kluczową rolę jako kofaktor enzymatyczny, umożliwiając proces karboksylacji specjalnych reszt glutaminianowych w wielu istotnych białkach. Ta potranslacyjna modyfikacja polega na dodaniu grupy karboksylowej, co pozwala białkom na wiązanie jonów wapnia i pełnienie ich funkcji w organizmie. Dzięki temu witamina K2 jest niezbędna dla utrzymania zdrowia i homeostazy organizmu.

Rola w procesie krzepnięcia krwi

Chociaż witamina K pełni wiele ról w organizmie, jej najlepiej poznaną funkcją jest udział w procesie krzepnięcia krwi. Bez niej organizm nie jest w stanie aktywować kilku kluczowych czynników krzepnięcia produkowanych w wątrobie, między innymi czynników II, VII, IX i X.

Proces ten polega na tzw. gamma-karboksylacji reszt kwasu glutaminowego w cząsteczkach białek zależnych od witaminy K. Dzięki tej modyfikacji mogą one wiązać jony wapnia i prawidłowo uczestniczyć w tworzeniu skrzepu. Gdy organizmowi brakuje witaminy K, czas krzepnięcia wydłuża się, co zwiększa ryzyko krwawień i utrudnia gojenie ran.

To właśnie dlatego noworodkom rutynowo podaje się witaminę K tuż po urodzeniu – zapobiega ona groźnym krwawieniom wynikającym z fizjologicznie niskich zapasów tej witaminy.

Wsparcie dla zdrowych i mocnych kości

Drugim dobrze udokumentowanym obszarem działania witaminy K jest metabolizm tkanki kostnej.

Witamina K aktywuje osteokalcynę – białko produkowane przez osteoblasty, czyli komórki odpowiedzialne za budowę kości. Aktywna osteokalcyna wiąże wapń i umożliwia jego skuteczne wbudowywanie w strukturę kości. Dzięki temu proces mineralizacji przebiega prawidłowo, a kości zachowują odpowiednią wytrzymałość.

Natto jest spożywane w Japonii od wieków. Badania regionalne wykazały, że u japońskich kobiet spożywających natto rzadziej dochodzi do złamań biodra. Wykazano, że związek częstego przyjmowania natto jest skorelowany ze zmniejszonym ryzykiem złamań osteoporotycznych. Otrzymane wyniki potwierdzają pozytywny wpływ witaminy K2 na jakość i wytrzymałość kości, jednak zaobserwowane zmiany nie wynikają z wpływu menachinonu na gęstość mineralną kości. Ponadto wykazano, że K2 hamuje utratę masy kostnej i pomaga utrzymać wysoką wytrzymałość kości u zdrowych kobiet po menopauzie.

Choć witamina D i wapń pozostają podstawą profilaktyki osteoporozy, coraz częściej podkreśla się, że prawidłowy metabolizm kostny wymaga współdziałania wszystkich trzech składników.

Korzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy

Coraz więcej badań dotyczy wpływu witaminy K na zdrowie naczyń krwionośnych.

Witamina K aktywuje białko MGP (Matrix Gla Protein), które hamuje odkładanie się wapnia w ścianach tętnic. Sugeruje to, że witamina K może pomagać utrzymać prawidłową elastyczność naczyń, poprzez hamowanie zwapnienia błony wewnętrznej i środkowej naczyń krwionośnych.

Przeprowadzone badanie kontrolne potwierdziło wpływ suplementacji MK-7 na sztywność naczyń i ogólny stan zdrowia układu sercowo-naczyniowego w populacjach wysokiego ryzyka. Wykazano, że suplementacja witaminą K2 jest szczególnie korzystna dla kobiet po menopauzie z niskim stężeniem witaminy K.

Dotychczasowe badania nie są jednak jednoznaczne, dlatego obecnie nie można jeszcze stwierdzić, że regularne przyjmowanie witaminy K zmniejsza ryzyko chorób serca u zdrowych osób.

Suplementacja witaminą K2

Najczęściej stosowaną postacią K2 jest menachinon-7 (MK-7), pozyskiwany z fermentacji bakterii Bacillus subtilis natto. Suplementacja witaminą K2, zwłaszcza w postaci MK-7, jest uznawana za bezpieczną i może stanowić wartościowe uzupełnienie diety u zdrowych osób, szczególnie przy niewielkim spożyciu produktów fermentowanych.

• Warto podkreślić, że aktywność witaminy K2 jest znacznie większa niż witaminy K1. Co więcej, postać MK-7 jest bardziej aktywna niż postać MK-4.

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę K jest zróżnicowane w zależności od wieku, płci i stanu fizjologicznego. Przyjmuje się, że zapotrzebowanie na tę witaminę wynosi 65 µg u mężczyzn i 55 µg u kobiet na dobę.

W wielu preparatach witamina K2 występuje razem z witaminą D. Wynika to z faktu, że witamina D zwiększa wytwarzanie osteokalcyny, natomiast witamina K2 odpowiada za jej aktywację. Obie witaminy pełnią więc komplementarne funkcje w metabolizmie kostnym. Choć każdy z nich jest niezbędny sam w sobie, ich połączenie wydaje się zapewniać zwiększone korzyści dla zdrowia.

Najważniejszym przeciwwskazaniem do stosowania witaminy K jest jednoczesne przyjmowanie antagonistów witaminy K, takich jak warfaryna czy acenokumarol. Suplementacja witaminą K2 może osłabiać działanie tych leków i powinna odbywać się wyłącznie pod kontrolą lekarza.

Bibliografia

1. Kucharz E. J., Stajszczyk M., Kotulska A., et al., Rola witaminy K2 w metabolizmie kości i innych procesach patofizjologicznych – znaczenie profilaktyczne i terapeutyczne. Varia Medica. 2018; 2(4): 345-358
2. Jackowska T., Peregud-Pogorzelski J., Profilaktyka krwawienia z niedoboru witaminy K. Zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pediatrii i Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego. Pediatria Polska. 2016; 91: 602-605
3. Uzun E., Tekeoğlu İ., Çakıroğlu H., et al., Efficacy of Oral Vitamin K2 Supplementation in Experimental Knee Osteoarthritis. Metabolites. 2026; 16(6): 425
4. Yan Q., Zhang T., O’Connor C., et al., The biological responses of vitamin K2: A comprehensive review. Food Science and Nutrition. 2023; 11(4): 1634-1656
5. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Vitamin K– Fact Sheet for Health Professionals [Internet]. Dostęp on-line: https://ods.od.nih.gov/factsheets/vitaminK-HealthProfessional/ [dostęp: 15.07.2026]
6. Saito M. Effect of vitamin K on bone material properties. Clinical Calcium. 2009; 19(12): 1797-1804
7. Kher P., Verma R. P., Hemorrhagic Disease of Newborn. StatPearls [Internet]. Treasure Island: StatPearls Publishing; 2026. Dostęp on-line: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/books/NBK558994/ [dostęp: 15.07.2026]
8. Karmańska A., Karwowski B., Rola witaminy K w metabolizmie kości. Bromatologia i Chemia Toksykologiczna. 2015; 48(1): 106-115
9. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Instytut Badawczy, Normy żywienia dla populacji Polski – 2024 r., Warszawa 2024 [Internet]. Opublikowano: 31 grudnia 2024. Dostępne na: https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/zasady-zdrowego-zywienia/normy-zywieniowe-2024/ [dostęp: 17.07.2026]
10. Zhang T., O’Connor C., Sheridan H., et al., Vitamin K2 in Health and Disease: A Clinical Perspective. Foods. 2024; 13: 1646
11. Sato T., Inaba N., Yamashita T., MK-7 and Its Effects on Bone Quality and Strength. Nutrients. 2020; 12(4): 965
12. Fusaro M., Cianciolo G., Brandi M. L., et al., Vitamin K and Osteoporosis. Nutrients. 2020; 12(12): 3625
13. Kaźmierczak-Barańska J., Karwowski B. T., The Protective Role of Vitamin K in Aging and Age-Related Diseases. Nutrients. 2024; 16(24): 4341
14. De Vries F., Bittner R., Maresz K., et al., Effects of One-Year Menaquinone-7 Supplementation on Vascular Stiffness and Blood Pressure in Post-Menopausal Women. Nutrients. 2025; 17(5): 815
15. Khandelwal A., Ahmed K. A., Dikshit P., Vitamin D and Vitamin K: Synergistic Roles and Emerging Evidence for Combined Supplementation. Journal of Midlife Health. 2025; 16(4): 505-508
16. Van Ballegooijen A. J., Pilz S., Tomaschitz A., et al., The Synergistic Interplay between Vitamins D and K for Bone and Cardiovascular Health: A Narrative Review. International Journal of Endocrinology. 2017; 2017: 7454376
17. Zespół do Spraw Suplementów Diety. Uchwała nr 2/2020z dnia 7 lutego 2020 r. w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej maksymalnej dawki witaminy K w zalecanej dziennej porcji w suplementach diety. Główny Inspektorat Sanitarny [Internet]. Dostępne na: https://www.gov.pl/attachment/b48af617-c0bb-4a4e-b594-7352b35d5b90 [dostęp: 20.07.2026]

Celem wpisów na blogu jest przedstawienie informacji, poglądów, opinii opartych na wynikach prac badawczych i literaturze ogólnodostępnej. Substancji opisywanych na blogu nie należy traktować jako lekarstw lub produktów farmaceutycznych stosowanych w procesie leczenia chorób. Głównym celem wpisów jest propagowanie zdrowego trybu życia i zbilansowanej diety.

Wszelkie informacje zawarte na blogu objęte są prawami autorskimi majątkowymi. Prawa autorskie przysługują Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Płocku przy ulicy Kostrogaj 9D. Wszelkie kopiowanie całości bądź części informacji zawartych na blogu bez uprzedniej pisemnej zgody Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest zabronione.