Naczynia włosowate pod lupą – jak ruszczyk może poprawić mikrokrążenie

Czy wiesz, że nasze najmniejsze naczynia krwionośne, choć niemal niewidoczne gołym okiem, odgrywają kluczową rolę w naszym zdrowiu? Tak małe, a tak ważne. Przeczytaj o krążeniu, mikrokrążeniu i fascynującej roślinie, która od lat przygląda się naszym nogom.

Krążenie i mikrokrążenie – fundamenty zdrowia

O krążeniu przypominamy sobie najczęściej wtedy, gdy nogi po całym dniu zaczynają „żyć własnym życiem”. Są ciężkie, zmęczone, czasem lekko opuchnięte, a wieczorem skarpetki zostawiają na skórze wyraźny ślad. Tymczasem układ krążenia pracuje bez przerwy – niezależnie od tego, czy siedzimy przy biurku, spacerujemy, czy śpimy.

Serce pompuje krew, tętnice rozprowadzają ją po organizmie, a żyły pomagają odprowadzić ją z powrotem. Pomiędzy dużymi naczyniami znajduje się jednak niezwykle ważna, choć znacznie mniej spektakularna część tego systemu – mikrokrążenie. To właśnie ono obejmuje najmniejsze naczynia: tętniczki, naczynia włosowate i drobne żyłki. Można powiedzieć, że jeśli duże naczynia są autostradami, mikrokrążenie jest siecią lokalnych ulic, przy których znajdują się niemal wszystkie „adresy” naszych komórek.

I właśnie tutaj odbywa się większość wymiany między krwią a tkankami. Tlen i składniki odżywcze trafiają do komórek, a produkty przemiany materii są odbierane i transportowane dalej. Mikrokrążenie uczestniczy również w regulacji temperatury, gospodarce płynami i procesach zapalnych. Można zatem powiedzieć, że odgrywa ono bardzo ważną rolę w homeostazie układu krążenia organizmu.

Kiedy drobne naczynia zaczynają mieć problem

Dobrze działające mikrokrążenie jest więc czymś w rodzaju cichego zaplecza całego organizmu. Nie zwracamy na nie uwagi, dopóki wszystko działa tak, jak powinno.

Sprawne mikrokrążenie ma ogromne znaczenie dla kondycji tkanek. Gdy przepływ krwi lub wymiana płynów zostają zaburzone, jednym z efektów może być gromadzenie się płynu w tkankach. W przypadku przewlekłych problemów żylnych często pojawia się wtedy uczucie ciężkości nóg, zmęczenie, napięcie i obrzęki, szczególnie nasilające się pod koniec dnia.

Jeśli problemy żylne utrzymują się przez długi czas, może dojść do przebudowy ścian i zastawek żył, nadciśnienia żylnego, a w konsekwencji rozwoju żylaków oraz zmian skórnych, a w bardziej zaawansowanych przypadkach również owrzodzeń nóg.

Warto pamiętać, że zaburzenia w obrębie najmniejszych naczyń krwionośnych odgrywają kluczową rolę w patogenezie wielu chorób sercowo-naczyniowych. Dysfunkcja tych naczyń może skutkować niedokrwieniem tkanek, uszkodzeniem narządów i pogłębieniem przebiegu chorób takich jak choroba niedokrwienna serca, miażdżyca naczyń obwodowych, nadciśnienie tętnicze, przewlekła choroba nerek czy cukrzyca typu 2. Mechanizmy związane z zaburzeniami mikrokrążenia obejmują uszkodzenie błony wewnętrznej naczyń, zaburzenia ich regulacji i kurczliwości, co prowadzi do tkankowego niedotlenienia oraz akumulacji produktów przemiany materii. Dodatkowo procesy zapalne oraz stres oksydacyjny pogłębiają te dysfunkcje. W chorobach sercowo-naczyniowych dysfunkcja mikrokrążenia może występować zarówno jako przyczyna, jak i skutek zmian w układzie krążenia, tworząc błędne koło, które pogłębia uszkodzenia narządów i pogarsza rokowanie. 

Ruszczyk kolczasty – roślina o cennych właściwościach

Jedną z roślin, która od wieków była wykorzystywana w medycynie naturalnej, jest ruszczyk kolczasty, znany też jako myszopłoch (Ruscus aculeatus). To roślina o charakterystycznym wyglądzie, wyróżniająca się długimi, zielonymi, mięsistymi łodygami, które przypominają liście. Ruszczyk występuje głównie na obszarach śródziemnomorskich, od południowej Europy po Bliski Wschód.

Surowcem zielarskim są przede wszystkim korzenie i kłącza tej rośliny, które od dawna wykorzystywane były w ziołolecznictwie. Choć istnieją doniesienia, że myszopłoch był dawniej stosowany na różne dolegliwości skórne, a także jako środek moczopędny i przeczyszczający, największą popularność zyskał za swoje właściwości poprawiające krążenie, zwłaszcza w układzie żylnym. Wpływa on korzystnie na elastyczność naczyń krwionośnych, wzmacnia ściany naczyń i pomaga zapobiegać obrzękom oraz uczuciu ciężkości nóg.

Ruszczyk kolczasty jest znany przede wszystkim jako składnik preparatów wspomagających leczenie żylaków, hemoroidów i innych schorzeń układu żylno-limfatycznego. Jego działanie opiera się na obecności saponin (przede wszystkim ruskogeniny i neoruskogeniny) i flawonoidów, które mają właściwości przeciwzapalne, antyoksydacyjne i wzmacniające naczynia. Wyciąg z Ruscus aculeatus wykazuje działanie wenotoniczne i ochronne na śródbłonek mikronaczyń, zapobiegając przyleganiu leukocytów i ich przeciekaniu do tkanek. Regularne stosowanie ruszczyka może przyczynić się do poprawy ukrwienia, zmniejszenia obrzęków i uczucia ciężkości w nogach, a także wspiera zdrowie układu limfatycznego.

Co mówią badania kliniczne?

Jedną z ciekawszych analiz było wieloośrodkowe, randomizowane, podwójnie zaślepione badanie kontrolowane placebo, którego celem była ocena skuteczności i bezpieczeństwa doustnego ekstraktu z kłącza ruszczyka kolczastego. W badaniu uczestniczyło 166 kobiet z przewlekłą niewydolnością żylną, które przez 12 tygodni otrzymywały ekstrakt z ruszczyka lub placebo.

W grupie stosującej ruszczyk zaobserwowano istotne zmniejszenie objętości kończyn dolnych oraz obwodu nóg i kostek w porównaniu do grupy przyjmującej placebo. Poprawie uległy również zgłaszane przez pacjentki objawy, przede wszystkim uczucie ciężkich i zmęczonych nóg oraz napięcia. Ogólna ocena skuteczności leczenia była również korzystniejsza w grupie ruszczyka, przy jednoczesnej dobrej tolerancji leczenia.

Inna obszerna metaanaliza obejmująca 10 randomizowanych, podwójnie zaślepionych badań z udziałem ponad 700 osób również potwierdziła skuteczność wyciągów z ruszczyka. Analizowano preparaty zawierające ruszczyk, hesperydynę oraz witaminę C. W porównaniu z placebo obserwowano poprawę kilku typowych objawów przewlekłej choroby żylnej, między innymi: bólu, uczucia ciężkości, zmęczenia, uczucia obrzmienia, skurczów, świądu i parestezji. Zmniejszał się również obwód kostki oraz objętość kończyny.

Małe decyzje, wielkie korzyści dla zdrowia układu krążenia

Co ważne: ruszczyk nie sprawi, że wielogodzinne siedzenie stanie się nagle zdrowe, nie „przeczyści” naczyń i nie zastąpi leczenia chorób układu krążenia. Jego rola, choć została udowodniona, nie może być traktowana jako zamiennik codziennej, odpowiedniej profilaktyki.

Jeżeli dbamy o krążenie, podstawą pozostają ruch, prawidłowa masa ciała, niepalenie, zdrowa dieta, kontrolowanie czynników ryzyka i reagowanie na utrzymujące się objawy. Ruszczyk może być natomiast elementem wspierającym.

Układ krążenia nie potrzebuje zwykle spektakularnych rewolucji. Bardziej ceni regularność. Kilka tysięcy kroków zamiast kilku godzin bez ruchu, wejście po schodach zamiast windy, przerwa od biurka, odpowiednia dieta i kontrola podstawowych parametrów zdrowotnych – to właśnie takie drobne decyzje budują długofalową kondycję naczyń.

A ruszczyk? Jest interesującym i skutecznym dodatkiem do tej historii.

Bibliografia

1. Ziółko E., Podstawy fizjologii człowieka. Skrypt nr 10. Nysa: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa; 2006: 29–43. Dostęp on-line: https://www.dbc.wroc.pl/Content/14559/podstawy_fizjologii_czlowieka.pdf [dostęp: 25.08.2026]
2. Grylewska G., Nęcki M., Grodzicki T., Mikrokrążenie a nadciśnienie tętnicze. Nadciśnienie tętnicze. 2001; 5 (4): 229–234
3. Czajkowska M. A., Rudnicki J., Czajkowski A. A., et al. Mikrokrążenie krwi, tętno i fala tętna. Problemy Nauk Stosowanych. 2014; 2: 143–148
4. Ligi D., Croce L., Mannello F., Chronic Venous Disorders: The Dangerous, the Good, and the Diverse. International Journal of Molecular Sciences. 2018; 19 (9): 2544
5. Aleksandrowicz M., Konop M., Rybka M., et al., Dysfunction of Microcirculation in Atherosclerosis: Implications of Nitric Oxide, Oxidative Stress, and Inflammation. International Journal of Molecular Sciences. 2025; 26 (13): 6467
6. Pacuła W., Sowa I., Feldo M., et al., Current Insights into the Phytochemistry and Pharmacological Properties of Ruscus aculeatus. Molecules. 2025; 30(22): 4417
7. Raposo A., Saraiva A., Ramos F., et al., The Role of Food Supplementation in Microcirculation – A Comprehensive Review. Biology. 2021; 10(7): 616
8. Vanscheidt W., Jost V., Wolna P., et al., Efficacy and safety of a Butcher’s broom preparation (Ruscus aculeatus L. extract) compared to placebo in patients suffering from chronic venous insufficiency. Arzneimittelforschung. 2002; 52(4): 243–250
9. Rodrigues J. P. B., Fernandes Â., Dias M.I., et al., Phenolic Compounds and Bioactive Properties of Ruscus aculeatus L. (Asparagaceae): The Pharmacological Potential of an Underexploited Subshrub. Molecules. 2021; 26(7): 1882
10. Kakkos S. K., Allaert F. A., Efficacy of Ruscus extract, HMC and vitamin C, constituents of Cyclo 3 fort®, on improving individual venous symptoms and edema: a systematic review and meta-analysis of randomized double-blind placebo-controlled trials. International Union of Angiology. 2017; 36(2): 93–106
11. Tomkowski W Z., Treatment of venous insufficiency with Ruscus aculeatus, hesperidin methylchalcone and ascorbic acid – review article. Acta Angiologica. 2014; 20(3): 106–111

Celem wpisów na blogu jest przedstawienie informacji, poglądów, opinii opartych na wynikach prac badawczych i literaturze ogólnodostępnej. Substancji opisywanych na blogu nie należy traktować jako lekarstw lub produktów farmaceutycznych stosowanych w procesie leczenia chorób. Głównym celem wpisów jest propagowanie zdrowego trybu życia i zbilansowanej diety.

Wszelkie informacje zawarte na blogu objęte są prawami autorskimi majątkowymi. Prawa autorskie przysługują Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Płocku przy ulicy Kostrogaj 9D. Wszelkie kopiowanie całości bądź części informacji zawartych na blogu bez uprzedniej pisemnej zgody Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest zabronione.