Panax ginseng: adaptogenny klasyk w świetle tradycji i badań

Od tysięcy lat uchodzi za symbol witalności, odporności i „długiego oddechu” organizmu. Dziś żeń-szeń właściwy wraca nie tylko w suplementach, ale też w badaniach klinicznych. Czy naprawdę pomaga na zmęczenie, koncentrację i odporność – czy to tylko legenda ze Wschodu? Sprawdź, co o Panax ginseng mówi tradycja, a co potwierdza współczesna nauka.

Czym jest żeń-szeń właściwy?

Żeń-szeń właściwy, nazywany również koreańskim, to wieloletnia roślina z rodziny araliowatych, naturalnie związana przede wszystkim z obszarem Azji wschodniej. Szczególnie w Korei, Chinach i Japonii jest uważany za najważniejsze ze wszystkich ziół. W zielarstwie i medycynie tradycyjnej wykorzystuje się głównie korzeń roślin dojrzałych (zwykle 4-6 letnich), który od wieków uchodzi za surowiec „wzmacniający” organizm. Sama nazwa „Panax” wywodzi się z greki (pan – wszystko, axos – lekarstwo) i bywa tłumaczona jako „wszechleczący” – co dobrze pokazuje, jak wysoką rangę nadawano tej roślinie w dawnych kulturach Azji.

Żeń-szeń właściwy nie jest stymulantem o działaniu bezpośrednim i krótkotrwałym, jak kofeina. Tradycyjnie kojarzono go raczej z poprawą odporności na wysiłek, stresem, osłabieniem i rekonwalescencją. Właśnie dlatego do dziś znajduje się na pograniczu świata ziół, żywności funkcjonalnej i suplementacji wspierającej codzienne funkcjonowanie.

Substancje aktywne żeń-szenia – co odpowiada za jego działanie?

Najważniejszymi związkami biologicznie aktywnymi w Panax ginseng są ginsenozydy – związki z grupy saponin triterpenowych charakterystycznych dla żeń-szenia. To właśnie im przypisuje się większość opisywanych efektów fizjologicznych. W literaturze opisuje się także inne składniki, takie jak polisacharydy, peptydoglikany, kwasy tłuszczowe, związki fenolowe, flawonoidy oraz gintoninę, które mogą wspierać działanie całego surowca.

Świeży żeń-szeń szybko traci swoje właściwości w temperaturze pokojowej. Aby temu zapobiec, poddaje się go obróbce: poprzez gotowanie na parze i suszenie otrzymuje się żeń-szeń czerwony, a poprzez samo suszenie – żeń-szeń biały. Uważa się, że forma czerwona, dzięki procesowi obróbki parą, wykazuje silniejsze działanie biologiczne (m.in. zawiera wyższą zawartość niektórych ginsenozydów) i jest lepiej tolerowana niż świeży i biały żeń-szeń.

Krótki rys historyczny: od cesarskich zielników do współczesnych kapsułek

Żeń-szeń właściwy znany jest od ponad 5000 lat i po raz pierwszy został odkryty w górach Mandżurii w Chinach. Już w starożytnych księgach opisywano go jako wyjątkową roślinę o szerokim zastosowaniu leczniczym. W kulturze chińskiej był szczególnie ceniony i uznawany za „zioło na wszystko”. Był to towar tak luksusowy, że mogli go nabywać jedynie cesarze Chin, dla których cena nie stanowiła przeszkody.

W najstarszej farmakopei świata, Shen Nong’s Herbal Classic, liczącej ponad 2000 lat, żeń-szeń został zaliczony do roślin nietoksycznych i polecany do regularnego stosowania w celu zwiększenia energii.

Dziś zamiast tradycyjnych wywarów częściej spotykamy ekstrakty, kapsułki, cukierki, napoje funkcjonalne, a nawet produkty spożywcze premium, ale idea jego stosowania pozostała podobna: ma wspierać organizm w okresach obciążenia i osłabienia. Zmieniła się forma, ale nie powód popularności. Różnica polega na tym, że współczesna nauka stara się oddzielić tradycję od efektów faktycznie potwierdzonych badaniami.

Żeń-szeń w Azji – i dlaczego szczególnie słynie z Korei?

Jeśli istnieje kraj najmocniej kojarzony z Panax ginseng, to jest nim bez wątpienia Korea Południowa. To właśnie tam żeń-szeń – szczególnie czerwony żeń-szeń koreański – urósł do rangi produktu narodowego, ważnego nie tylko kulturowo, ale i gospodarczo.

Żeń-szeń był jednym z najważniejszych produktów eksportowych Korei już w XIX wieku. Choć przez lata kontrolę nad jego produkcją przejmowały różne grupy – od arystokracji i państwa po prywatne firmy – udało się zachować wysokie standardy uprawy i produkcji. Współpraca rolników z producentami oraz jasno określone zasady sprawiły, że koreański żeń-szeń do dziś cieszy się dużym uznaniem na świecie.

Dążąc do formalnego uznania tej wielowymiarowej wartości, Korea Południowa złożyła wniosek do UNESCO o wpisanie tradycji „insam” (koreańskiego żeń-szenia) na Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Wniosek obejmuje całe spektrum wiedzy, umiejętności i praktyk – od uprawy i przetwarzania, po związane z rośliną rytuały czy zwyczaj dawania prezentów – które czynią z niej symbol zdrowia, solidarności i wspólnoty. Decyzja w sprawie wpisu jest planowana na grudzień 2028 roku.

Wspomniane dziedzictwo i regulacje stanowią fundament dla dynamicznego rynku. Wykazuje on bowiem stały wzrost: z 917,93 mln USD (2025) do 970,91 mln USD (2026). Przy utrzymaniu średniorocznego tempa wzrostu (CAGR) na poziomie 5,48%, jego wartość ma osiągnąć 1,33 mld USD do 2032 roku. Ekspansja napędzana jest rosnącym popytem na potwierdzone bioaktywne składniki botaniczne o głębokim znaczeniu kulturowym.

Udokumentowane właściwości prozdrowotne – co o żeń-szeniu koreańskim mówi nauka?

1. Wspomaganie poziomu energii i ograniczanie uczucia zmęczenia

Jest to jedna z najlepiej rozpoznawalnych właściwości żeń-szenia. Badania z użyciem Panax ginseng  sugerują, że może on działać przeciwzmęczeniowo poprzez działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne, redukcję akumulacji metabolitów lub regulację metabolizmu energetycznego. U części osób suplementacja może wiązać się z takimi efektami jak:

• zmniejszenie subiektywnie odczuwanego zmęczenia i poprawę jakości funkcjonowania u osób z przewlekłym osłabieniem lub umiarkowanym zmęczeniem,
• zwiększenie energii, witalności i pozytywnej siły życiowej,

• lepsza tolerancja obciążeń stresowych,
• poprawa ogólnej gotowości psychofizycznej,
• zwiększenie wytrzymałości fizycznej organizmu podczas rekonwalescencji.

Działanie Panax ginseng przejawia się raczej jako bardziej zrównoważone wsparcie wydolności organizmu i odporności na przeciążenie. Wyniki badań wskazują na obiecujący potencjał w tym zakresie, choć intensywność efektów może być zróżnicowana osobniczo.

2. Wspieranie koncentracji i sprawności poznawczej

Panax ginseng bywa stosowany jako składnik wspomagający funkcje poznawcze, w szczególności takie jak:

• koncentracja uwagi.
• czujność i szybkość reakcji,
• sprawność psychiczna,
• pamięć robocza i zdolność utrzymania skupienia.

Najlepiej udokumentowane korzyści dotyczą zwykle niewielkiej lub umiarkowanej poprawy uwagi, czujności oraz szybkości przetwarzania informacji, a nie wyraźnej poprawy pamięci długoterminowej. W praktyce suplementacja może być bardziej związana z poprawą klarowności myślenia i efektywności pracy umysłowej niż z ponadprzeciętnym zwiększeniem zdolności pamięciowych.

3. Potencjalne wsparcie funkcjonowania układu odpornościowego

Żeń-szeń koreański jest często wymieniany w kontekście wspierania odporności organizmu. Część badań sugeruje, że jego stosowanie może:

• wspomagać prawidłową odpowiedź immunologiczną,
• ograniczać podatność na wybrane infekcje górnych dróg oddechowych,
• wspierać organizm w okresach osłabienia i zwiększonego obciążenia.

Nie należy jednak traktować go jak środka zapobiegającego bezpośrednio infekcjom, lecz raczej jako potencjalny element wspierający organizm.

4. Wspieranie libido i wybranych funkcji seksualnych

Kolejnym często omawianym obszarem działania Panax ginseng jest jego potencjalny wpływ na witalność seksualną i erekcję. W badaniach wskazuje się przede wszystkim na możliwe korzyści w zakresie:

• libido,
• satysfakcji seksualnej,
• łagodnego wsparcia zdolności do odbycia stosunku przez mężczyzn.

Nie jest to jednak substancja o działaniu porównywalnym do leków stosowanych w terapii zaburzeń erekcji. Nie zastąpi profesjonalnych środków, ale może łagodnie wesprzeć witalność seksualną.

Dlaczego żeń-szeń przetrwał próbę czasu?

Żeń-szeń właściwy to surowiec, który od wieków zajmuje szczególne miejsce w tradycyjnej medycynie Azji – nie jako środek „na jeden objaw”, lecz jako roślina wspierająca ogólną równowagę, wydolność i odporność organizmu. Współczesne badania nie potwierdzają wszystkich historycznych przypisywanych mu właściwości, ale pokazują, że w niektórych obszarach jego działanie może być realne i biologicznie uzasadnione. To nie cudowny lek na konkretne choroby, lecz raczej przykład rośliny, której tradycyjne zastosowanie znajduje potwierdzenie we współczesnej nauce. Być może właśnie dlatego Panax ginseng wciąż pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych i cenionych surowców adaptogennych na świecie.

Bibliografia

1. Zhang H., Abid S., Ahn J. C., et al., Characteristics of Panax ginseng Cultivars in Korea and China. Molecules. 2020; 25(11): 2635
2. Potenza M. A., Montagnani M., Santacroce L., et al., Ancient herbal therapy: A brief history of Panax ginseng. Journal of Ginseng Research. 2023; 47(3): 359-365
3. Lee S. M., Bae B. S., Park H. W., et al., Characterization of Korean Red Ginseng (Panax ginseng Meyer): History, preparation method, and chemical composition. Journal of Ginseng Research. 2015; 39(4): 384-391
4. Jakaria M., Azam S., Go E. A., et al., Biological evidence of gintonin efficacy in memory disorders. Pharmacological Research. 2021; 163: 105221
5. Kiefer D. S., Pantuso T., Panax ginseng. American Family Physician. 2003; 68(8): 1539–1542
6. Kang H. H., Kim S. K., Trailing the History of Korean Ginseng (Panax ginseng C.A. Meyer). Food Supplements and Biomaterial Health. 2022; 2(3): 20
7. Yonhap News Agency. Korea Seeks Unesco Heritage Status for Ginseng, Taekwondo Traditions. Korea JoongAng Daily [Internet]. Opublikowano: 1 kwietnia 2026. Dostępne na: https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-04-01/culture/koreanHeritage/Korea-seeks-Unesco-heritage-status-for-ginseng-taekwondo-traditions/2558678 [dostęp: 1.04.2026]
8. Research and Markets. Ginseng Market Size, Competitors, Trends & Forecast to 2032. Ginseng Market – Global Forecast 2026 – 2032 [Internet]. Opublikowano: Styczeń 2026. Dostępne na: https://www.researchandmarkets.com/report/ginseng?srsltid=AfmBOorpbTtu0HRe-vDkhDpgeAEGShgmC7sKJQCVIhEPPHGXAyPDXwNw#product–description [dostęp 1.04.2026]
9. Baeg I. H., So S. H. The world ginseng market and the ginseng (Korea). Journal of Ginseng Research. 2013; 37(1): 1-7
10. Lu G., Liu Z., Wang X., et al., Recent Advances in Panax ginseng C.A. Meyer as a Herb for Anti-Fatigue: An Effects and Mechanisms Review. Foods. 2021; 10(5): 1030
11. Sung W. S., Kang H. R., Jung C. Y., et al., Efficacy of Korean red ginseng (Panax ginseng) for middle-aged and moderate level of chronic fatigue patients: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Complementary Therapies in Medicine. 2020; 48: 102246
12. European Food Safety Authority Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), Health claims according to the Article 13 of the EC Regulation No. 1924/2006 of the European Parliament and of the Council of 20 December 2006 on nutrition and health claims made on foods, ID: 2668, 2669, 2670, 2671, 2672, 2673, 2674, 2675, 2809, 3669, 3672, 3673, 3930
13. Kumar H., Song S. Y., More S. V., et al., Traditional Korean East Asian Medicines and Herbal Formulations for Cognitive Impairment. Molecules. 2013; 18(12): 14670-14693
14. Kim Y. S., Woo J. Y. , Han C. K., et al., Safety Analysis of Panax Ginseng in Randomized Clinical Trials: A Systematic Review. Medicines (Basel). 2015; 2(2): 106-126
15. Yeo H. B., Yoon H. K., Lee H. J., et al., Effects of Korean Red Ginseng on Cognitive and Motor Function: A Double-blind, Randomized, Placebo-controlled Trial. Journal of Ginseng Research. 2012; 36(2): 190-197
16. Kang S., Min H., Ginseng, the 'Immunity Boost’: The Effects of Panax ginseng on Immune System. Journal of Ginseng Research. 2012; 36(4): 354-368
17. Ham W. S. , Kim W. T. , Lee J. S., et al., Efficacy and Safety of Red Ginseng Extract Powder in Patients with Erectile Dysfunction: Multicenter, Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study. Korean Journal of Urology. 2009;50(2): 159-164

Celem wpisów na blogu jest przedstawienie informacji, poglądów, opinii opartych na wynikach prac badawczych i literaturze ogólnodostępnej. Substancji opisywanych na blogu nie należy traktować jako lekarstw lub produktów farmaceutycznych stosowanych w procesie leczenia chorób. Głównym celem wpisów jest propagowanie zdrowego trybu życia i zbilansowanej diety.

Wszelkie informacje zawarte na blogu objęte są prawami autorskimi majątkowymi. Prawa autorskie przysługują Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Płocku przy ulicy Kostrogaj 9D. Wszelkie kopiowanie całości bądź części informacji zawartych na blogu bez uprzedniej pisemnej zgody Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest zabronione.