Czy witaminy z grupy B odstraszają komary? Fakty i mity na temat tiaminy

Zbliża się lato – czas dłuższych dni, wypoczynku na świeżym powietrzu i wieczorów spędzanych w ogrodzie lub na balkonie. Niestety, wraz z ciepłymi miesiącami pojawiają się również komary, które potrafią skutecznie uprzykrzyć letni relaks. Wiele osób szuka naturalnych sposobów ochrony przed ich ukąszeniami. Jednym z popularnych przekonań jest to, że witaminy z grupy B, a szczególnie witamina B1, mogą działać odstraszająco na komary. Czy rzeczywiście połknięcie tabletki z tiaminą może sprawić, że owady przestaną się nami interesować?

Witaminy z grupy B a komary – czy istnieje naturalna ochrona od wewnątrz?

Od dawna poszukiwane są repelenty systemowe: substancje, które po spożyciu lub wstrzyknięciu sprawiają, że całe ciało staje się nieatrakcyjne dla owadów gryzących. Przez wiele lat można było spotkać się z opinią, że suplementacja witaminami z grupy B zmienia naturalny zapach człowieka i w ten sposób utrudnia komarom znalezienie żywiciela. Szczególną uwagę zwracano na witaminę B1, czyli tiaminę, której przypisywano właściwości odstraszające owady. Pogląd ten powstał w latach 40. XX wieku i od tamtej pory był skutecznie utrwalany w kulturze, ludowych poradach i internecie.

Tiamina jest witaminą rozpuszczalną w wodzie, należącą do grupy witamin B. Dla człowieka jest substancją egzogenną i powinna być dostarczana do organizmu wraz z pożywieniem. Obecność tiaminy w diecie jest ważna dla zachowania prawidłowego funkcjonowania organizmu, jednak czy może ona mieć dodatkową rolę – ochronę przed komarami?

Witamina B1 jako odstraszacz komarów – popularny mit bez potwierdzenia naukowego

Przekonanie, że witamina B1 odstrasza komary, jest jednym z częściej powtarzanych domowych sposobów na uniknięcie ukąszeń. Jednak dostępne dane naukowe nie dostarczają jednoznacznych dowodów potwierdzających, że suplementacja tiaminą rzeczywiście zmniejsza zainteresowanie komarów człowiekiem.

Skąd zatem mogło pojawić się takie przekonanie? Jednym z możliwych wyjaśnień jest wpływ tiaminy na odczuwanie niektórych objawów związanych z ukąszeniami. Witamina B1 mogła u części osób zmniejszać subiektywne odczuwanie świądu lub dyskomfortu skóry po kontakcie z owadami. Mniejsze nasilenie nieprzyjemnych objawów mogło zostać błędnie zinterpretowane jako dowód na to, że komary rzadziej atakują osoby przyjmujące tiaminę. Tymczasem brak odczuwania silnego swędzenia po ukąszeniu nie oznacza, że samo ukąszenie nie miało miejsca.

Wraz z wiekiem oraz ciągłą ekspozycją na ukąszenia może spadać reaktywność skóry. Oznacza to, że u części osób może wystąpić zmniejszona wrażliwość na alergen komara i pomimo występujących ukąszeń mogą nie wystąpić żadne reakcje skórne. Niewykluczone, że we wczesnych badaniach, w których objawy świądu skórnego traktowano jako wskaźnik ugryzień, naturalną progresję reakcji pacjentów błędnie interpretowano jako działanie odstraszające tiaminy.

Ogólnodostępny artykuł przeglądowy z 2022, obejmujący ponad 100 artykułów z wielu krajów z okresu prawie 80 lat jednoznacznie wskazuje, że w kontrolowanych warunkach eksperymentalnych tiamina nie odstrasza owadów gryzących żadnego gatunku, u ludzi ani u zwierząt, niezależnie od dawki, czasu stosowania oraz formy podania: miejscowego, doustnego, podskórnego ani przezskórnego. Informacje te są akceptowane przez większość środowiska medycznego, jednak niektórzy lekarze i farmaceuci wciąż mogą przepisywać tiaminę, niepotrzebnie narażając pacjentów na ryzyko zarażenia się chorobami przenoszonymi przez komary, takimi jak malaria czy denga.

Jak skutecznie chronić się przed komarami?

Skoro witamina B1 nie działa jak naturalny repelent, warto korzystać ze sprawdzonych metod ochrony przed ukąszeniami. Największą skuteczność wykazują preparaty odstraszające owady zawierające substancje o potwierdzonym działaniu, takie jak DEET, ikarydyna czy IR3535. Pomocne mogą być również moskitiery, odpowiednia odzież zakrywająca skórę oraz unikanie miejsc szczególnie atrakcyjnych dla komarów, zwłaszcza w godzinach ich największej aktywności.

Naturalne sposoby, takie jak stosowanie olejków eterycznych, mogą zapewniać krótkotrwałą ochronę, jednak ich skuteczność i czas działania są zwykle ograniczone w porównaniu ze specjalistycznymi preparatami przeznaczonymi do ochrony przed owadami.

Tiamina – jeśli nie na komary, to dla zdrowia

Brak działania odstraszającego komary nie oznacza, że witamina B1 nie ma wartości dla organizmu. Wręcz przeciwnie – tiamina jest ważnym składnikiem odżywczym, który wspiera wiele procesów fizjologicznych. Najbogatszym jej źródłem są produkty zbożowe, takie jak brązowy ryż, kasze i pełnoziarniste mąki.

Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) nr 432/2012 witamina B1 przyczynia się do:

• prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego,
• prawidłowego funkcjonowania serca,
• utrzymania prawidłowych funkcji psychologicznych,
• prawidłowego metabolizmu energetycznego.

Odpowiednia podaż tiaminy jest szczególnie istotna dla prawidłowego wykorzystania energii dostarczanej wraz z pożywieniem. Bierze ona udział w przemianach metabolicznych, które umożliwiają komórkom efektywne korzystanie z węglowodanów. Wspiera również prawidłowe działanie układu nerwowego, który odpowiada między innymi za przekazywanie informacji pomiędzy komórkami organizmu. Tiamina wykazuje także właściwości antyoksydacyjne, które pomagają redukować stres oksydacyjny, dzięki czemu reguluje procesy zapalne i ogranicza produkcję reaktywnych form tlenu.

Suplementacja witaminy B1 może być przydatna w sytuacjach, gdy dieta nie zapewnia odpowiedniej ilości tego składnika. Należy jednak pamiętać, że suplementy diety nie zastępują zróżnicowanego sposobu odżywiania i zdrowego stylu życia.

Bibliografia

1. Cator, L., Pawar, S., Pearse, W., et al., Does Vitamin B12 prevent mosquito bites? VBD Hub: Open-source platform for vector-borne disease data integration. Zenodo [Internet]. Opublikowano: 17.06.2025. Dostępne na: https://vbdhub.org/blog/vitamin-b12-mosquitoes [dostęp: 22.06.2026]
2. Shelomi M., Vitamin B1 is Not a Mosquito Repellent. So Why Do Doctors Prescribe It? Entomology Today. Entomological Society of America [Internet]. Opublikowano: 21.11.2022. Dostępne na: https://entomologytoday.org/2022/11/21/vitamin-b1-not-mosquito-repellent/ [dostęp: 22.06.2026]
3. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Instytut Badawczy, Normy żywienia dla populacji Polski – 2024 r., Warszawa 2024 [Internet]. Opublikowano: 31 grudnia 2024. Dostępne na: https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/zasady-zdrowego-zywienia/normy-zywieniowe-2024/ [dostęp: 22.06.2026]
4. Zespół do Spraw Suplementów Diety. Uchwała nr 12/2019 z dnia 25 października 2019 r. w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej maksymalnej dawki tiaminy (witaminy B1) w zalecanej dziennej porcji w suplementach diety. Główny Inspektorat Sanitarny [Internet]. Dostępne na: https://www.gov.pl/attachment/b48af617-c0bb-4a4e-b594-7352b35d5b90 [dostęp: 22.06.2026]
5. Ives A. R., Paskewitz S. M., et al., Testing vitamin B as a home remedy against mosquitoes. Journal of the American Mosquito Control Association. 2005; 21(2): 213-217
6. Shelomi M. Thiamine (vitamin B1) as an insect repellent: a scoping review. Bulletin of Entomological Research. 2022; 112(4): 431-440
7. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz do rozwoju i zdrowia dzieci, Dz. U. L 136 z 25.05.2012 [Internet]. Opublikowano: 20 sierpnia 2025. Dostępne na: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32012R0432 [dostęp: 22.06.2026]
8. Kaźmierczak-Barańska J., Halczuk K., Karwowski B. T., Thiamine (Vitamin B1) – An Essential Health Regulator. Nutrients. 2025;17: 2206

Celem wpisów na blogu jest przedstawienie informacji, poglądów, opinii opartych na wynikach prac badawczych i literaturze ogólnodostępnej. Substancji opisywanych na blogu nie należy traktować jako lekarstw lub produktów farmaceutycznych stosowanych w procesie leczenia chorób. Głównym celem wpisów jest propagowanie zdrowego trybu życia i zbilansowanej diety.

Wszelkie informacje zawarte na blogu objęte są prawami autorskimi majątkowymi. Prawa autorskie przysługują Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Płocku przy ulicy Kostrogaj 9D. Wszelkie kopiowanie całości bądź części informacji zawartych na blogu bez uprzedniej pisemnej zgody Pharmovit Dystrybucja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest zabronione.